Buma’s preek en de politieke praktijk

    6
    460

    Leestijd: 4 minuten.

    Ontvouwt een Nederlandse politicus een keer een samenhangende visie op de problemen en mogelijke oplossingen in dit land en zie, hoon is zijn deel. Natuurlijk, de reacties op de H.J. Schoo-lezing van Sybrand Buma van vorige week waren voorspelbaar. De politieke columnist van Trouw ontwaarde een ‘Trump light’ en de ‘theologe des vaderlands’ (hoezo secularisatie) vreesde buitensluiting van de moslim medelanders en andere iets welwillender commentatoren betreurden dat Buma niet langer de ‘bruggenbouwer’ is die zijn CDA-voorgangers wel zouden zijn geweest. Pavlov was weer eens in de polder.

    Wat heeft Buma gezegd dat zoveel verontwaardiging oproept? Om dat te kunnen begrijpen is het misschien raadzaam om de twee bestanddelen van de rede, diagnose en therapie, van elkaar te scheiden.

    Aan zijn diagnose kan het niet liggen. Als een protestpartij als de PVV al jaren de politieke agenda beheerst, als Forum voor Democratie met zijn pretentieuze, pseudo-intellectuele boodschap zijn aanhang snel ziet groeien en als de grote traditionele linkse partij nog sneller afkalft, zou je kunnen zeggen: er is iets aan de hand.

    Dat is een ontwikkeling die ergens haar oorzaak moet hebben. Waarom kiest een groot deel van het electoraat voor Geert Wilders en Thierry Baudet? Omdat die kiezers vinden dat de gevestigde partijen hun belangen niet vertegenwoordigen. Daar kun je meewarig over doen en ze als ‘sneue types’ weg zetten. Daar kun je ook nog een moreel superioriteitsgevoel aan ontlenen en samen met je geestverwanten je gelijk vieren, maar dat is het gelijk van de echoput. Van een politicus wordt meer verwacht.

    Buma constateert een teloorgang van de gemeenschapszin. Individualisering, globalisering, digitalisering, vluchtelingen- en immigratieproblemen ondermijnen de fundamenten van de wereld van de ‘gewone Nederlander’. ‘De vertrouwde cultuur, omgangsvormen, identiteit zijn ze daarbij kwijtgeraakt’. De versnippering waartoe de individualisering heeft geleid, eist nu haar tol. Het zijn aldus de titel van zijn rede ‘verwarde tijden die om richting vragen’. Je kunt twijfels hebben over de toonzetting, maar de analyse is op geen enkele manier omstreden. Die wordt van redelijk links tot redelijk rechts grosso modo wel onderschreven.
    Het gaat nu natuurlijk om de richting die we willen inslaan. De therapie. Daar valt bij Buma wel het een en ander op af te dingen.

    Een veelgehoorde kritiek was dat die ‘gemeenschap van de gewone Nederlanders’ nooit heeft bestaan. Buma verkocht een geïdealiseerd verleden, nostalgie. Nederland is van oudsher een verdeeld land. Het Oranjegevoel was een dun dekzeiltje over grote levensbeschouwelijke verschillen. Die verschillen manifesteerden zich op alle terreinen. Van de politiek via de duivenmelkerij tot de huwelijksmarkt. De katholieke jongen die nog geen 50 jaar geleden met een gereformeerd meisje wilde trouwen, kreeg van alle kanten hetzelfde oudbakken rijmpje te horen: ‘Twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen’. Dat die verschillen, in stand gehouden door de verzuiling, in de loop der jaren vrijwel helemaal zijn verdwenen, is niets meer of minder dan een zegen.

    Dan de ‘gewone Nederlander’. Ook een kritiekpunt. Die bestaat niet, evenmin als zijn broer, de ‘typische Nederlander’. Dat had onze uit Argentinië afkomstige koningin goed gezien. Buma zal dat vermoedelijk niet afstrijden. Zijn ‘gewone Nederlander’ is een verzamelnaam voor landgenoten die het om bovengenoemde redenen niet meer zo naar hun zin hebben in de polder. En hun zorgen zijn reëel. Daar is vrijwel iedereen het wel over eens.

    Lastiger wordt het als je die twee elementen bij elkaar brengt. Hoe komt die ‘gewone Nederlander’ weer terug in zijn niet bestaande gemeenschap? Door verplicht het Wilhelmus te zingen op school, Piet zwart te laten, blank niet te vervangen door wit? Door een Leitkultur in te voeren? Dat gaat ‘m niet worden. Nostalgie is nooit een goede raadgever geweest.

    In zijn rede wil Buma voorrang geven aan de gemeenschap boven het individu, rechten en plichten weer in balans te brengen, de rol van de traditie in ere herstellen. ‘Gedeelde vrijheid vereist een gedeeld besef van onderliggende normen en waarden’.

    Het zijn mooie en vrijblijvende woorden. Goed voor de preek op zondag. Geschikt voor het beginselprogramma van een confessionele conservatieve partij. Maar als richtsnoer voor het handelen in de doordeweekse politieke praktijk? Wat betekent het voor het ritselen en regelen, het water bij de wijn en het plussen en minnen waarmee we in de polder politiek bedrijven?

    Als Buma wat hij in zijn rede heeft gezegd zou inbrengen in de coalitie-onderhandelingen die zich nu toch naar het einde schijnen te slepen, was de vertoning op voorhand tot mislukken gedoemd geweest. De VVD zou er nog wel mee kunnen leven, alles mag, als Rutte III maar van de grond komt. Maar D66? De kloof tussen de opvattingen en gezindheid van Buma en Alexander Pechtold zou onoverbrugbaar zijn. Het kan natuurlijk alsnog misgaan, ook als het kabinet er eindelijk zit. Maar dat de formatie er (nog) niet door is gestrand, zegt veel -zo niet alles- over de politieke cultuur in dit land. Grote, principiële woorden mogen zolang ze het compromis maar niet in de weg zitten.

    6 REACTIES

    1. Ronaldo

      Alweer midden in de roos, chapeau !
      Precies daarom gaat mijn stem niet meer naar het CDA.
      Je weet nooit welke kant ze opgaan.
      De linkse dominee, of de rechtervleugel ?
      En het eeuwig schuldig complex, iedere migrant, heel Afrika is zielig verklaard. En dat zou ons verplichten om alle registers open te trekken en om de knip om te keren. Dat gaat me te ver. Tijdelijk hulp bij nood, maar zelfredzaam blijft de norm.
      En de politieke columnist van de Trouw roept hier allergische reacties op. Dus die komt er hier niet in. Je beschrijft het Forum van Democratie als pseudo intellectueel, kun je mij uitleggen waarom ?
      De politieke leiders zijn universitair opgeleid en dus intellectueel daar valt toch niets aan af te dingen?
      Wat heb jij een prettige schrijfstijl, to the point maar met humor. Fijn om te lezen. Je nieuwe Mens erger je niet, We hebben ervan genoten.

    2. Naar mijn overtuiging heeft de heer Buma inhoudelijk een sterke lezing gegeven, er spreekt een duidelijke CDA-visie uit op onze samenleving. Uiteraard zal deze visie door socialisten en liberalen niet gedeeld worden. Socialisten en liberalen hebben immers beide een eigen visie op onze samenleving. Het belang van de CDA-visie op onze samenleving is dat deze de weg opent tot bezinning hoe onze verdeelde samenleving het beste vorm gegeven kan worden.Een samenleving zonder onderlinge verbindingen leidt tot polarisatie en juist in deze tijd is er reeds een overschot aan polarisatie. Om die reden meen ik dat de redevoering van de heer Buma veel lof en aandacht verdient.

      • Ben ik het helemaal mee eens, als door het CDA-beleid de 25 miljard die dhr. Lubbers (CDA) uit de pensioenpot van hardwerkend Nederland nam, in de vorm van wettelijke onteigening (= legaal afpakken van gespaard en uitgesteld loon van arbeiders), met nederig excuus, teruggeven werd.
        En het eigen risico flink verlaagd gaat worden, daarmee tonend dat het CDA van nu, het woord dat gegeven en gesproken is, wel degelijk waard is…
        Als hij dan ook het pensioen naar 65 jaar terug wil brengen, mag hij zelfs die 25 miljard houden en is hij mijn held, mijn vertrouwen in de toekomst!
        Verder kan dhr Buma zijn christelijke vergevingsgezindheid tonen en direct een groot voorbeeld zijn voor de natie en laten zien hoe het moet, door verbindend en de-polariserend op te treden in de Tweede Kamer..
        Door gewoon heel democratisch de PVV en dhr. Wilders niet meer uit te sluiten.
        Ja, dan is de preek ook voor mijn niet-CDA oren geloofwaardig van inhoud.
        Andersom..
        Tja, iemand die zijn hand niet in eigen boezem steekt…
        Heeft wellicht wel recht om op de kansel te preken..
        Maar, hoe geloofwaardig is het woord dat gesproken wordt, als er geen daden bij de woorden komen, of het woord niet gehouden wordt.
        Wat is het gesproken woord waard?
        Daar zit de clou..
        Het vertrouwen..
        Is het er, ben je het waard, zijn je eigen daden er naar, dan is er grote kans op verbinding wat ontbonden is geraakt. Anders zijn het slechts lege woorden – lege hulzen – van een politicus voor de bühne..
        Kan er niet over oordelen..
        Wellicht is dhr. Buma zijn woord waard!
        Dhr Buma en het CDA zijn aan zet.
        Ik wacht, gespannen en vol vertrouwen af..

        • Beste Ronaldo,
          Mama Mia, zou mijn Spaanse “brother” op
          Gran Canaria zeggen. Wat een sterke reactie
          van jou, opnieuw! En daar kan ik voor de volle
          200% achterstaan. Jouw conclusie is wederom
          mijn conclusie. Geen woorden maar daden, toch?
          We zullen het zien in het regeeraccoord van RutteIII,
          mede ondertekend door onze CDA-vriend, heer Buma.
          Bert.

    3. Hoe zat het ook alweer met die normen en waarden van de CDA. Wat vinden ze bijvoorbeeld van ‘belofte maakt schuld’?
      Wilde het CDA ook niet minimaal het eigen risico voor de zorg drastisch verlagen?
      Meneer Buma???

    Comments are closed.