Een instituut zonder grond en doel

    3
    328

    Leestijd: 2 minuten.

    Het zal niemand ontgaan zijn: dinsdag heeft de Eerste Kamer voor afschaffing van het raadgevend referendum gestemd. 40 van de 75 senatoren steunden de intrekkingswet, waarmee die was aangenomen. Veertig ‘grijze muizen’ volgens Thierry Baudet, allemaal lid van de regeringscoalitie of de gezagsgetrouwe SGP. “Op 20 maart kunnen we deze lieden vervangen,” twittert de FVD-leider.

    Helemaal correct is die laatste mededeling niet. Baudet bedoelt dat op 20 maart volgend jaar Provinciale Statenverkiezingen plaatsvinden. De nieuw gekozen statenleden bepalen vervolgens op 27 mei 2019 de samenstelling van de Eerste Kamer. De Eerste Kamer wordt dus indirect, ofwel getrapt, gekozen, waarbij de kiezers maar moeten afwachten of de Statenleden ook op een partijgenoot stemmen. In het verleden ging het diverse keren mis, al dan niet per ongeluk.

    De verkiezing van de Eerste Kamer is, met andere woorden, niet erg democratisch. Merkwaardig genoeg maakt Baudet – die zichzelf toch graag presenteert als de kampioen van de democratie – daar nooit een kritische opmerking over. Ook over de functie van de senaat hoor je hem niet. Terwijl daar behoorlijk wat onduidelijkheid over bestaat.

    Iedereen gaat er altijd vanuit dat de – wél rechtstreeks gekozen – Tweede Kamer belangrijker is dan de Eerste, maar dat staat niet met zoveel woorden in de grondwet. De senaat telt de helft minder leden dan de Tweede Kamer, heeft wat minder bevoegdheden (bijvoorbeeld niet het recht amendementen  of initiatiefwetten in te dienen) en vergadert maar één of hooguit twee dagen per week. Maar verder zijn de verschillen niet zo groot. In de praktijk lijkt de Eerste Kamer vaak verdacht veel op de Tweede. De senatoren krijgen dan ook geregeld het verwijt ‘Tweede Kamertje te spelen’. Critici vragen zich daarom af of er überhaupt wel een Eerste Kamer nodig is. Uiteenlopende partijen, van D66 tot PVV, hebben in het verleden voorstellen gedaan om haar af te schaffen of om te vormen tot een adviesorgaan.

    De kritiek op de senaat is bepaald niet van gisteren, en zelfs niet van eergisteren. Thorbecke, de man die het staatsbestel bedacht dat we in grote lijnen nog steeds kennen, vond de Eerste Kamer ‘een instituut zonder grond en doel’ en had haar in 1848 het liefst opgedoekt. Omdat er nogal wat verzet kwam tegen dat plan liet hij het maar varen, want Thorbecke  was – net als de meeste Nederlandse toppolitici na hem – een pragmaticus.

    Zou Baudet het niet met de redenering van Thorbecke eens zijn dat de Eerste Kamer ‘grond en doel’ mist? We weten het niet, want op het lijstje met standpunten op de FVD-website komt het begrip ‘Eerste Kamer’ niet voor. Vergeten? Kennelijk  concentreert de partij zich voorlopig liever op het ‘vervangen van de grijze muizen’.

    3 REACTIES

    1. De Eerste Kamer wordt nu indirect gekozen via de Statenverkiezingen en spreekt de burger daarom totaal niet aan. Mijn voorstel zou zijn:
      1. Schaf de Eerste Kamer af.
      2. Vlak voor een verkiezing van de Tweede Kamer wordt Nederland in 50 districten verdeeld met evenveel inwoners, puur op basis van postcodes. Dit kan niet zo moeilijk zijn in ons georganiseerde landje.
      3. Kies 50 Tweede Kamerleden via het districtenstelsel (“winner takes all”).
      4. Kies 100 Tweede Kamerleden landelijk via het evenredige stelsel.
      Een dergelijk systeem heeft De Gaulle ooit ingevoerd in de Vijfde Franse Republiek om de voordelen van districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging te combineren en de instabiliteit van de Vierde Republiek te verminderen.
      Voordelen zijn:
      a. het spaart 75 kamerleden uit
      b. in een districtenstelsel komen alleen grote partijen bovendrijven, wat versnippering voorkomt.
      c. het huidige systeem is niet democratischer, want de wil van het volk gaat verloren in coalitiedeals.
      d. Er zal meer aandacht komen voor regionale belangen
      Misschien een idee voor Remkes? Maar onze grondwet is zo in graniet gehouwen dat alleen Napoleon, De Koning van Pruisen, Hitler of Xi Jinping het konden (kunnen) veranderen. Van ons huidig parlement hoef je niets te verwachten.

    2. De Eerste Kamer is een overblijfsel van de absolute monarchie. Willem II moest dan wel een volksvertegenwoordiging naast zich dulden, maar hij, de adel en de regenten wilden toch de touwtjes in handen houden. Het instituut is rotsvast verankerd in zijn grondwet, die ook terugkeer naar de Republiek onmogelijk maakt.

      Misschien zou de Eerste Kamer een nuttig tegenwicht tegen de Tweede kamer kunnen vormen als de leden niet indirect, maar rechtstreeks werden gekozen via het districtenstelsel zoals in Engeland (winner takes all). Het is dan wel geen evenredige vertegenwoordiging, maar het vertegenwoordigt wel beter de belangen van alle regio’s, zodat hopelijk belastingeld evenrediger aan de regio’s wordt besteed, een onderwerp waar frontbencher al eerder een artikel aan wijdde.

    3. Natuurlijk kan de Eerste Kamer niet afgeschaft worden. Het is toch heerlijk als senator belangen te behartigen die er echt toe doen. Er een plaats is waar je een centje bij kunt verdienen terwijl je opkomt voor belangen die geen windeieren leggen. En is het niet belangrijk dat een senator als een soort van wijze vader of moeder de jongens en meisjes van de Tweede Kamer een beetje in het gareel tracht te houden? En dat het volk niet direct de leden van de Eerste Kamer kan kiezen lijkt me voor de hand te liggen. Hoe kunnen eenvoudige en simpele mensen oordelen of iemand wel dan niet wijs is. Of iemand wel dan niet wijs is dienen wij over te laten aan integere betrouwbare en deskundige politici. Wee het volk dat haar plaats niet kent.

    Comments are closed.