Het signaal van de kiezer

    17
    418

    Leestijd: 1 minuten.

    De exacte uitslag was bij het schrijven van dit stukje nog niet bekend, maar volgens de exitpoll van Ipsos hielden de voor- en tegenstanders van de sleepwet elkaar aardig in evenwicht. 49 procent van de kiezers is voor de wet die inlichtingendiensten meer mogelijkheden moet bieden burgers digitaal in de gaten te houden, 48 procent is tegen. En dat bij een opkomst van 48 procent, ver boven de opkomstdrempel van 30 procent.

    In de tv-studio verdrongen deskundigen als Ron Fresen en Dominique van der Heyde zich meteen om dit stemgedrag te duiden. En jawel hoor, de kiezer heeft weer eens een duidelijk signaal willen afgeven. Namelijk dat het kabinet de bezwaren tegen de sleepwet uiterst serieus moet nemen nu bijna de helft van het electoraat zoveel moeite heeft met die wet. En bovendien heeft de kiezer, nu hij/zij toch eenmaal bezig was, duidelijk gemaakt buitengewoon te hechten aan het instrument van het raadgevend referendum dat het kabinet zo bruusk bij het grof vuil wil zetten.

    Bij deze analyse passen een paar kanttekeningen. Om te beginnen: de opkomst was met 48 procent voor referendumbegrippen weliswaar zeer hoog, maar nog altijd minder dan de helft. Met andere woorden: van minder dan de helft van de kiezers wil – als de exitpoll klopt – minder dan de helft dat de sleepwet niet doorgaat. Mij lijkt niet dat het kabinet lang na hoeft te denken over deze uitkomst. Een ruime meerderheid van de bevolking stemt in met de afluisterwet of maakt zich er niet druk over. In het Staatsblad ermee dus.

    En dan het tweede signaal van de kiezer: het raadgevend referendum is een belangrijk democratisch instrument dat niet zomaar in de prullenbak mag verdwijnen. Ook dat zou af te leiden zijn uit de hoge opkomst. Als zoveel kiezers belang hechten aan een volksraadpleging kun je die toch niet zomaar afschaffen?

    De vraag is echter hoe groot de opkomst zou zijn geweest als het referendum niet tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen had plaatsgevonden. Nader onderzoek zal het moeten uitwijzen, maar veel kiezers hebben waarschijnlijk vooral aan het referendum deelgenomen omdat ze toch eenmaal in het stemlokaal waren. Of ze voor of tegen het raadgevend referendum waren, werd ze overigens niet gevraagd.

    Alles bij elkaar kun je je dus ernstig afvragen of de kiezer wel een duidelijk signaal heeft afgegeven, waar het kabinet iets mee zou moeten. Zeker als je bedenkt dat dé kiezer helemaal niet bestaat.

    17 REACTIES

    1. Even een stukje uit het dagblad van het noorden. “Kiesraad: referendum blijft niet onbeslist. Ook als het aantal stemmen tegen de nieuwe inlichtingenwet onder de 50 procent blijft, hebben de tegenstanders het raadgevend referendum gewonnen, verzekert de Kiesraad. Dat de tegenstanders de voorstanders wel lijken te verslaan, maar toch minder dan de helft van de stemmen binnenhalen, maakt geen verschil”. Kon het niet laten om het toch even te vermelden.

    2. De uitslag lijkt me een boeiend signaal naar sociologen. Bijvoorbeeld: Waarom is men in Groningen zo massaal tegen de sleepwet? Je zou bij zoiets toch verwachten dat de meningen ongeveer gelijk over Nederland verdeeld zijn. Spelen er andere sentimenten mee? De uislag is duidelijk, maar het lijkt me de moeite waard om één laagje dieper te kijken om te begrijpen, wat mensen nu zoeken

      • Lijkt me toch wel duidelijk Piet. Daar hoef je geen socioloog voor te zijn. Ze vertrouwen de regering niet. En terecht, de ervaring leert door (aardbevings) schade en schande – dat die al vele jaren niet maar uitbetaald wordt – want dat IS het, dat betrouwbaarheid zoek is…
        Je gaat je privacy toch niet (op)geven aan een bewezen onbetrouwbare partij? Dat is als je huis open houden voor dieven in het vertrouwen dat er niet gestolen zal worden. Ze weten in Groningen ondertussen wel beter…
        Terecht!

        • Precies, Ronaldo, helemaal mee eens. Maar dan krijg ik toch heel voorzichtig de indruk, dat er bij een referendum naast de concrete referendumvraag verschillende andere motieven kunnen meespelen. Zoals je nu schrijft, ook een anti-regeringssentiment. Dat lijkt me in geval van Groningers begrijpelijk, maar wel iets dat je bij een referendum zou moeten proberen te vermijden.

          • Dat is in dit geval irrelevant. Het referendum en de inhoud gaat immers om dat vertrouwen. Er is geen sprake van andere motieven. Het gaat om privacy versus veiligheid. Je privacy geef je op voor een reden of niet. De klacht, o.a. zelfs van de Raad van State, is het gebrek aan waarborgen in de wet. Dat is cruciaal. De zaken zijn niet goed op orde. De regering schermt dan wel met het begrip vertrouwen. Zegt mondeling zaken toe die zij feitelijk wettelijk niet borgt. Dat is precies de crux hier Piet. Vertrouwen.
            Je indruk van anti-regeringssentiment is niet nodig. Men is niet anti regering – het is helemaal niet politiek – men vertrouwt de regering niet omdat zij zelf – in de praktijk in Groningen – onbetrouwbaar is gebleken. Dat is dus wat anders….
            Dat heeft niets met anti of politieke voorkeuren van doen. Alles met ingebreken blijven en je woord niet houden. Dan stem je toch niet voor een veiligheidswet met een gebrek aan wettelijke waarborgen?Lijkt me logisch…

            • Maar waarom dan alleen in Groningen zo duidelijk? Dat moet te maken hebben met de geëscaleerde situatie v.w.b. de aardbevingen. Hoewel begrijpelijk daar, lijkt het me me tegelijkertijd heel erg ongewenst bij een referendum in het algemeen. Want zo’n oordeel over de regering geven we bij verkiezingen, toch? We hebben dus nu geen enkel idee, om even voor de duidelijkheid wat te overdrijven, of men in Groningen voor of tegen de sleepwet is. Ze zijn tegen de regering, dat lijkt me duidelijk en ook begrijpelijk. Even voor dezelfde duidelijkheid: misschien zijn ze wel voor een sleepwet onder een kabinet-Baudet, een kabinet-Wilders of kabinet-Roemer. Nu heb je al gauw, ik in ieder geval, de neiging om Groningen voor het gemak even te interpreteren als het gemiddelde van de rest van Nederland en is de sleepwet gewoon aangenomen. Begrijp me goed, ik schreef dat ik “de neiging heb” en die kan ik heel goed bedwingen. De sleepwet is afgewezen! Maar ik vind wel, dat een referendum over een heel concrete vraag moet gaan en de andere verkiezingen over besturen in het algemeen. Ga je dat door elkaar halen, dan ontstaat chaos.
              Ik raak er daarom nog meer van overtuigd dat we een referendum op deze manier, dus met één enkele concrete vraag, niet moeten doen. Een andere manier kan ik me om dezelfde reden niet voorstellen, behalve bij volledig nieuwe beleidsthema’s.

              Ik heb trouwens nog een andere interpretatie, die precies een andere conclusie oplevert. Misschien wat vergezocht, maar toch. In het noorden waren in veel gemeenten geen gemeenteraadsverkiezingen a.g.v. gemeentelijke herindelingen onlangs. Dat betekent, dat een stem in het referendum daar niet werd “vertroebeld” door een direct aangesproken voorkeur voor of afwijzing van politieke partijen, landelijke of lokale. Een referendumstem zou om die reden wel eens veel beter de werkelijke mening over de sleepwet kunnen aangeven en dan staat de uitslag in Groningen misschien zelfs wel model voor de rest van het land en zou Nederland massaal tegen zijn. Ik geloof dit niet, maar als gedachtespelletje is het wel interessant en laat het voor mij de zwakte van een referendum zien: je hebt er niets aan.

              Twee interpretaties dus, m.i. voor voor sociologen.

            • Geloof dat ik het ondertussen eens geworden ben het aan sociologen over te laten. Je begrijpt vast dat ik het niet met je interpretaties eens ben.
              Het gaat mij niet bij voorbeeld om de aardbevingen – die zijn an sich niet de oorzaak – ‘t zou ook wat anders kunnen zijn – maar de reactie en houding van de overheid.
              Om vertrouwen. Dat je waard moet zijn…
              Verder: je zoekt volgens mij naar redenen om je tegen referendum zijn te verklaren. Dat is de hoofdreden van je betoog. Maar het feit dat je tegen bent verklaart alle bewijzen die je denkt te vinden…
              Maakt voor mij dat het niet ‘onafhankelijk’ is maar van te voren ingekleurd. Kan mij daarin niet vinden.
              In Zwitserland werkt het…
              Da’s bewijs genoeg.
              Dus, toch maar het laten uitzoeken – als je het zonodig wil zoeken – door ‘onafhankelijke’ sociologen.
              Voor mij geldt simpel: de uitslag van het referendum…
              Een meerderheid wil deze vorm van wetgeving niet. Dat heeft an sich niets met het fenomeen referendum te maken…

            • @ Ronaldo Haasnoot 24 maart 2018 at 05:15
              Citaat: “Een meerderheid wil deze vorm van wetgeving niet. Dat heeft an sich niets met het fenomeen referendum te maken…”

              Maar dat is precies waarom het gaat. Het is niet duidelijk wat de tegenstemmers willen. De sprekers van de politieke partijen in de Tweede Kamer zeggen allemaal, dat ze een inlichtingenwet willen. De tegenstanders benadrukken, dat deze wet te weinig waarborgen biedt. Andere kiezers zeggen, dat ze helemaal geen wet willen die de mogelijkheid van aftappen biedt. Dat zijn dus twee heel verschillende motieven om tegen der wet te stemmen. Ik denk, dat een eventuele discussie vooral over het verbeteren van de wet zal gaan. Helemaal intrekken is niet aan de 0orde, lijkt het. Maar ook in dit licht blijft het massaal tegenstemmen van Groningen vreemd. Ik denk daarom, dat men daar een signaal heeft willen afgeven: tegen de regering en/of overheid. En dat signaal kan eigenlijk allen maar gevoed zijn door de houding van het kabinet t.o. de aardbevingsschade. Ik ben overigens de komende periode veel in Groningen en zal daar mijn voelsprieten eens uitzetten. Wordt vervolgd.

              En .. in Zwitserland werkt het ook maar heel betrekkelijk en zoekt/vindt de regering soms wegen om onder een uitslag die niet bevalt, uit te komen.

            • Een ding is duidelijk, zoals de wet nu is willen de tegenstanders die niet. Zo was de simplistische vraagstelling van het referendum – door onze de regering – zo is dus het antwoord wat je toch moet zien te accepteren. Meer vroeg de regering namelijk niet…
              Verder verwijs ik naar een eerder antwoord dat je had kunnen lezen betreffende deze materie. Zie mijn antwoord @Eric, 22 maart 2018 at 10.14, alhier op de pagina. Daar staat de oplossing al aangegeven hoe de regering wel serieus met een referendum om kan gaan, als ze dat zou willen. En daarmee onzekere vraagstellingen en hersenexcersities tegen kan gaan waarmee jij en andere tegenstanders dan schijnbaar last vast krijgen, net als bij het Oekraïne-referendum. Hoewel…
              Alleen last natuurlijk als ze verliezen.

    3. Inmiddels ligt de opkomst boven de 50%. En daarvan heeft:een meerderheid tegen de sleepwet gestemd en daarom moet de wet worden heroverwogen.

      Verbazend hoe voorstanders van de sleepwet alles uit de kast halen om de negatieve uitslag te negeren. Hoezo democratie?

    4. Het lijkt er nu op dat de NEE-stemmers gewonnen hebben. Als dit een correctief referendum was geweest, was de wet van de baan. De redactie maakt weer de fout om de afwezigen tot het JA-kamp te rekenen of tot de mensen die het niets uitmaakt. Je kunt even zo goed redeneren dat de afwezigen dachten: het maakt niet uit of ik NEE stem, want ze trekken zich er toch niets van aan. Er valt wel een andere les te trekken uit dit referendum: de regering dacht slim te wezen door een verstandige aanpassing (uitbreiding van bestaande bevoegdheden naar de kabel) te combineren met uitbreiding van bevoegdheden (het sleepnet) en zo de mensen die tegen stemden als onverantwoordelijk in de hoek te zetten. De regering zegt dat de kiezer te dom is om te oordelen over complexe materie. Als men daar naar gehandeld had, had men twee vragen moeten stellen: 1) bent u voor uitbreiding van bestaande bevoegdheden naar de kabel en 2) bent u voor uitbreiding van bestaande bevoegdheden. De eerste vraag had dan een overweldigend JA gehad en de tweede was wellicht verworpen, omdat men vindt dat die aangepast moet worden. De eerste wet had men dan binnen gehad. Nu heeft men niets. Nee, niet de burger begrijpt niets van referenda, maar de overheid.

      NASCHRIFT REDACTIE: Dit stukje werd geschreven op basis van de exitpoll, waarin het ja-kamp een kleine meerderheid had. De echte uitslag is op dit moment overigens nog steeds onduidelijk. En wat betreft degenen die niet gestemd hebben (de halve bevolking dus): u kunt wel allerlei theorieën over hun mogelijke drijfveren verzinnen, maar voor hen geldt de aloude wijsheid: wij zwijgt stemt toe.

      • Het getuigt van weinig democratisch gevoel en men is een slecht verliezer als men steeds kanttekeningen zet bij de uitslag van een verkiezing die je niet aanstaat. Zo werkt de democratie nu eenmaal. Anders kunnen we wel overal aan twijfelen.Staat een meerderheid van de bevolking achter de huidige coalitie? Wat stelt de uitslag van de gemeenteverkiezingen voor? Wat is de legitimatie van het Europarlement? In Nederland is geen opkomstplicht, maar we kunnen geen aanspraak maken op stemmen van de wegblijvers.

        NASCHRIFT REDACTIE: ‘Wie zwijgt stemt toe’ geldt uiteraard voor alle verkiezingen. Dus als je bij de laatste Europese verkiezingen of Tweede Kamerverkiezingen niet bent gaan stemmen, accepteer je de legitimiteit van de besluiten die door die parlementen genomen worden. Je moet dan ook accepteren dat een op democratische wijze tot stand gekomen kabinet de uitslag van een raadgevend (dus niet bindend) referendum naast zich neerlegt, ook al heb je zelf een andere mening. Anders ben je een slechte verliezer.

        • Ik betwijfel of ze in Zwitserland ook zo redeneren na een referendum. Ik geloof dat ze daar de kiezer serieuzer nemen als die zich uitspreekt in een referendum. Wilt u een zwembad of een theater? Een zwembad. Ja dat kunt u wel willen, maar wij willen een theater en de opkomst was 50% dus u heeft slechts 26% van de stemmen. Bah, wat een redenering.

          • Zwitserland kent alleen bindende referenda. Maar ook daar gebeuren toch dingen die de voorstanders van referenda hier niet zouden willen. In 2014 bijvoorbeeld maakten de Zwitsers in een bindend referendum duidelijk vóór de herinvoering van een immigratiequota te zijn. Gevolg: Zwitserse studenten waren niet meer welkom binnen het Erasmus-programma van de EU. Maar daar zaten de voorstemmers voor immigratiequota niet mee; ze wogen die problemen niet mee. En dat gebeurt vaker: men kan als leek niet alle consequenties overzien. De regering loste dat grote probleem toen op met een compromis, waar niemand tevreden mee is en Zwitserland en de economie schaadt. Bij veel referenda in Zwitserland is de opkomst matig, 50% of minder, zelden boven de 60%. Mijn Zwitserse vrienden hebben er vaak gewoon geen zin in om zich weer uit te spreken over een aantal onderwerpen, rijp en groen door elkaar, een aantal malen per jaar. De waarde wordt heel betrekkelijk gevonden, hoewel het diep verankerd is in de Zwitserse samenleving.

            • Zij die politiek geïnteresseerd zijn beslissen. Zij die dat niet zijn, beslissen niet. Maar iedereen KAN beslissen!
              100% democratisch. Niet stemmen is een blanco. Niet iedereen is tenslotte politiek geïntresseerd…
              Dus 55% stemt, 45% niet = blanco, maakt 100%.
              Zo gaat het bij onze verkiezingen toch ook?
              Dan doen we er niet moeilijk over…
              Klaar.
              Zie het probleem niet. Bij te weinig interesse bij ‘t volk – daarvoor is de kiesdrempel toch – beslist de politiek….
              Je kan de kiesdrempel ook op 60% zetten… Of 90% – dan zouden onze verkiezingen bijna nooit meer geldig zijn. Hetzelfde geldt voor referenda.
              Overigens: ook parlementsleden laten regelmatig verstek gaan bij stemmingen. En die worden er zelfs voor betaald!

            • Waar slaat uw reactie op? Als men een referendum houdt, moet men zich wel bij de uitslag neerleggen, anders maakt men een karikatuur van democratie. “De afwezige meerderheid stemt toe” betekent dat die zich bij de uitslag neerlegt, anders had die maar zijn stem moeten uitbrengen. Daar valt niets te “duiden”. Democratie heeft niets te maken met verstandig beslissen. De Russen hebben democratisch een dictator gekozen. De Amerikanen democratisch een gek die wellicht een kernoorlog gaat beginnen. Alleen een verlicht dictator neemt verstandige beslissingen. Je wilt onze regering daar toch niet toe rekenen?

      • @Eric,
        Ik ben het met u eens dat de vraagstelling best uitgebreider kan zijn dan alleen ja of nee tegen de hele wet. Als je vooraf ook de bezwaren inventariseert, kan je dat gebruiken om te zien welke delen van een wet problemen opleveren en welke niet…
        Aan de hand van een specificeert nee, kan de wet aangepast worden en opnieuw referendabel gemaakt worden. Lijkt mij een logisch en heilzaam iets.
        Beter dan alles of niets en dan bij niets als politiek je nergens van aantrekken, het vertrouwen in de democratie zelf ‘killend’.
        Maar ja, ik vermoed dat ‘men’ die moeite niet wil of heeft willen nemen omdat de heersende macht niet wil verder democratiseren als dat betekend dat er macht gedeeld moet worden met het volk.
        Dus einde exercitie tenzij we massaal op een referendumvoorstander gaan stemmen.
        De reden ook dat ik op FvD zal stemmen…
        En 50Plus – die laatste ook om het AOW en pensioenverhaal, maar dat terzijde…

    Comments are closed.