Bloedneus voor de sultan

    2
    364

    Leestijd: 4 minuten.

    Recep Tayyip Erdogan heeft de eerste grote nederlaag in zijn politieke carrière geleden. De president verloor de burgemeestersverkiezingen in Istanbul met een opvallend ruime marge. Hier en daar wordt nu al hoopvol gespeculeerd dat dit wel eens het begin van zijn einde zou kunnen zijn. Zou de troon van de sultan nu eindelijk beginnen te wankelen?

    De nederlaag in Istanbul zou inderdaad verstrekkende gevolgen kunnen hebben. Niet alleen omdat de stad het centrum van de politiek, de economie en de cultuur is. ‘Wie Istanbul heeft, heeft Turkije’, merkte de president zelf al eens op. Zijn eigen mars naar de macht begon 25 jaar geleden toen hij er burgemeester werd. Het is een uitspraak die hem als hij de tijd neemt voor enige zelfreflectie, aan het denken zal zetten. De grote winnaar van zondag, Ekrem Imamoglu van de gematigd secularistische CHP, zou wel eens dezelfde ambitie kunnen koesteren.

    Erdogan heeft niet alleen de belangrijkste stad van het land verloren. Ook zijn aureool van onoverwinnelijkheid heeft zware, misschien wel onherstelbare schade opgelopen. De president is niet langer de ongenaakbare alleenheerser. Hij blijkt net als elke andere politieke sterveling ‘gewoon’ te kunnen verliezen.

    Want Imamoglu’s overwinning is in de eerste plaats Erdogans nederlaag. Een paar maanden geleden won Imamoglu ook al. Met een paar duizend stemmen verschil. Dat was voor een stad met 16 miljoen inwoners een nauwelijks waarneembare marge, millimeterwerk. En dus liet Erdogan de kiesraad de verkiezingen ongeldig verklaren. Er zou fraude in het spel zijn geweest. De kiezers moesten opnieuw naar de stembus en zouden in de herkansing de gewenste orde herstellen. Met de stroman van de sultan als nieuwe burgemeester.

    Imamoglu voerde een uitgekookte campagne. Hij smeedde een coalitie met andere oppositiepartijen, waaronder een Koerdische, en zette in op verzoening. Waar Erdogan polariseert en tegenstanders steevast voor ‘verraders’ en/of ‘terroristen’ uitmaakt, was Imamoglu de grote bruggenbouwer. Met onverwacht groot succes. Naast het mobiliseren van de anti-Erdogan-stem wist hij ook teleurgestelde aanhangers van Erdogans islamistische AKP-partij los te weken.

    De afgang van de president zou ook het begin kunnen worden van de ontmanteling van het systeem-Erdogan. De AKP is ook een enorme baantjesmachine. Trouwe aanhangers worden vaak beloond met baantjes waarvoor ze weinig hoeven te doen en soms vorstelijk voor worden betaald. Imamoglu heeft al beloofd de bezem uit de kast te zullen halen. Als die grote schoonmaak slaagt, en navolging krijgt in andere steden, zal de AKP voor veel kiezers veel van haar aantrekkingskracht verliezen.

    De nederlaag in istanbul bevestigt een ontwikkeling die Erdogan te denken moet geven. Zijn machtspositie in de grote steden brokkelt gestaag af. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen voorjaar kwamen vrijwel alle belangrijke steden, waaronder de hoofdstad Ankara, in handen van oppositiepartijen. Er tekent zich een trend  af die je ook in andere (semi)autocratisch geregeerde landen, VS, Polen en Hongarije, ziet. De grote steden keren zich in toenemende mate af van de sterke man. En die sterke man wordt steeds afhankelijker van de tot nog toe hondstrouwe achterban op het platteland. Of en hoe lang dat zo blijft, weet natuurlijk niemand.

    Erdogan kon altijd wijzen op de voorspoed die 17 jaar AKP Turkije heeft gebracht. Hij heeft de Turken die door de elites in Istanbul en Ankara chronisch werden verwaarloosd, een beter leven, een stem en zelfrespect gegeven. Dat zullen ze niet gauw vergeten. Maar als de economische situatie zich blijft verslechteren, Erdogan zijn heil blijft zoeken in kapitalen verslindende avonturen in Syrië en nodeloze confrontaties met bondgenoten, zullen zij zich ook achter het oor gaan krabben.

    De grote vraag is hoe de nederlaag in Istanbul uitwerkt op Erdogans positie in zijn eigen partij. De president heeft in de loop der jaren veel (voormalige) kopstukken van zich vervreemd met zijn alsmaar eigenmachtiger optreden. Tot nog toe houden ze zich schuil maar een potentaat die verkiezingen begint te verliezen, dus kwetsbaar blijkt en nog onberekenbaarder wordt hoeft niet op veel coulance te rekenen.

    Het antwoord hangt natuurlijk ook af hoe Imamoglu het gaat doen en of hij in elk geval de kans krijgt om zijn plannen uit te voeren. De gerechtvaardigde angst bestaat dat Erdogan zal proberen zijn positie te ondermijnen. In het bestuursapparaat zitten per slot van rekening mannen die hem het een en ander verschuldigd zijn. En die kan de nieuwe burgemeester er waarschijnlijk niet allemaal en niet in één klap uitgooien.

    Maar als Imamoglu van zijn burgemeersterschap een succes weet te maken en zijn Istanbulse gelegenheidscoalitie ook landelijk van de grond komt, is het best mogelijk dat het aftellen voor Erdogan is begonnen. Hij heeft nog wel even de tijd. De eerst volgende verkiezingen zijn pas over vier jaar. De oppositie moet zich vooral niet te vroeg rijk rekenen.

    Dat is allemaal uiteraard in de eerste plaats een zaak van de Turken. Maar ook voor het westen staat veel op het spel. Turkije is de onmisbare NATO-bondgenoot in een van de lichtst ontvlambare regio’s in de wereld, kijk maar naar wat Trump en de Iraanse  ayatholla’s momenteel uitspoken. Wat daar gebeurt, raakt ons ook. Daarom is het van vitaal belang dat Turkije weer een betrouwbare partner wordt.

    2 REACTIES

    1. Ik ben heel benieuwd hoe onze Turkse “vriend” hier mee omgaat.
      Als hij doet wat hij altijd doet zal de oppositieleider in Istanbul eerdaags beschuldigd worden van samenwerking met de Gülen-beweging en zullen de leden van de oppositie worden gearresteerd, zo als een goed dictator betaamt.
      Maar je weet maar nooit; misschien is hij wel van zijn geloof afgevallen.

    2. Betrouwbare partner? Natuurlijk. Een fantastische deal gesloten omtrent de vluchtelingen en zo’n fantastische deal sluit je toch alleen met een betrouwbare partner, of sla ik nu de plank helemaal mis? En wat die nieuwe burgemeester van Istanboel hoeft echt niet op steun te rekenen vanuit Europa of de VS als Erdogan moeilijk gaat doen. Wel met mooie woorden en diepe verontwaardiging, maar daar koop je weinig voor wanneer meneer Erdogan boosjes wordt (niet te verwarren met verdrietig) . Erdogan is reeds begonnen met de nieuwe burgemeester verdacht te maken: de nieuwe burgemeester heeft, aldus de president, een APK gouverneur beledigd en kan zo’n man wel burgemeester zijn? En, aldus de president, hij is een Gulenist en daar staat gevangenisstraf op. Laten we niet te vroeg juichen. Europa en de V.S. zullen zeker partij trekken voor degene die aan de winnende hand is, onder de leuze: Europa first; America first.En de Turken? Ach de Turken, die zoeken het maar lekker zelf uit.

    Comments are closed.