Charisma, charlatans en carrièrejagers

    15
    629

    Leestijd: 4 minuten.

    Boris Johnson staat nu met één been in Downing Street 10. Het is niet uitgesloten dat hij onderweg nog struikelt, – hij is altijd goed voor uitglijers -, maar aannemelijk is dat niet. Donderdag sprak de meerderheid van de Conservatieve parlementariers haar steun voor hem uit. Nu zijn de 160.000 partijleden aan zet en die zijn in overweldigende meerderheid pro Boris.

    Johnson heeft in die strijd nog wel een tegenstander, de huidige minister van buitenlandse zaken Jeremy Hunt. Hunt geldt als de stem van de redelijkheid, voor zover nog aanwezig in die partij, en is daarmee eigenlijk kansloos. De Tory-achterban, merendeels bejaard, blank, man en bovengemiddeld welgesteld, hunkert naar ‘Boris’. Eind volgende maand is hij hoogstwaarschijnlijk de nieuwe minister-president van het VK.

    En zo komt het hoogste ambt in een gevestigde democratie opnieuw in handen van een charlatan. Donald Trump krijgt gezelschap.

    Dat Johnson net als Trump een charlatan is, staat buiten kijf. Hij is net als zijn kompaan in het Witte Huis een egomaan, serieleugenaar en handelaar in nepoplossingen. Om aan de macht te komen en te blijven is alles geoorloofd. Beiden zijn rücksichtlos en bereid over lijken te gaan. En wie gelooft dat ze ooit een seconde aan de belangen van hun kiezers denken, moet zich laten nakijken.

    Als dat zo overduidelijk is, waarom, vraagt u zich terecht af, trappen die kiezers daar dan in? De verklaringen beslaan inmiddels een wand van de betere boekhandel. Verruwing van de politieke zeden, al dan niet gerechtvaardigde woede op de ‘elite’, het falen van de traditionele partijen, enz, etc, de riedel is bekend. Maar op zichzelf is dat niet genoeg. De charlatan dankt zijn opmars ook, misschien vooral aan andere factoren.

    Wat je van Trump en Johnson ook mag vinden, ze hebben één ding dat hun tegenstanders niet hadden of hebben. ‘The Donald’ en Boris hebben allebei charisma. Ze zijn in staat hun aanhang zo te bespelen dat ze geloven dat dag nacht is, zwart wit en alle zegen van boven, dat wil zeggen van hen, komt. Charismatische leiders brengen vrijwel altijd ellende en narigheid maar dat merkt de kiezer meestal pas als het te laat is. En zelfs dan, hoe groot de chaos ook mag zijn, hoeveel rampspoed hij ook heeft aangericht, dan nog blijft de basis hem (het is zelden een vrouw) opvallend vaak trouw. De ellende is nooit zijn schuld, maar altijd van een ander. Je zou dat de essentie van charisma kunnen noemen.

    Charisma is, kortom, het fundament van de charlatan-carrière. Zonder gaat het niet. Maar zonder twee andere elementen gaat het evenmin. De charlatan is om de top te bereiken ook afhankelijk van meelopers en carrièrejagers.

    De meelopers komen net als de achterban af op het charisma. Maar in tegenstelling tot de fervente aanhangers zit de overtuiging niet erg diep. Het is vooral het aroma van het succes dat hen aantrekt. Ze zijn, met excuses voor de rustieke metafoor, de zoemende vliegen rond de koeienflats. Zodra het succes uitblijft en zij inzien dat de charismatische leider is wat hij is,  een charlatan, een Geert Wilders bijvoorbeeld, nokken ze af en gaan vaak op zoek naar een nieuwe flats, Thierry Baudet om maar een willekeurig andere naam te noemen. Meelopers zijn zelden meer dan figuranten maar zonder figuranten heb je geen drama.

    De carrièrejagers zijn van een ander kaliber. Vrijwel altijd zijn ze partijgenoten van de charlatan. En ook zij komen af op het succes. Maar in tegenstelling tot de vaak naïeve meelopers staat hun eigen belang altijd voorop. De charlatan is voor hen een middel, een instrument, om hun doel te bereiken. Ze gebruiken en handhaven hem zo lang hij levert wat zij willen: macht, geld, prestige. Daarna laten ze hem meestal vallen. En dan kan de charlatan alleen nog maar hopen dat de basis hem trouw blijft.

    Niemand gelooft natuurlijk dat er één prominente Republikeinse afgevaardigde of senator is die Trump oprecht een goede president vindt. Ze knepen tijdens zijn campagne voor het presidentschap vooral hun neus dicht. Maar toen hij eenmaal het Witte Huis betrok, besloten ze er het voor hen beste van te maken. Hoog op de agenda stonden een forse belastingverlaging voor het bedrijfsleven en de superrijken, de ontmanteling van de zogenaamde Obama-care, de zorgverzekering van Trumps Democratische voorganger, en de benoeming van conservatieve rechters bij het Hooggerechtshof. Dat hebben ze inmiddels grotendeels binnen. En daarvoor nemen ze handelsoorlogen, het schofferen van bondgenoten en ander Trumpiaanse fratsen kennelijk op de koop toe.

    En in het VK zijn de leden van het Tory-establishment die denken dat ze met Johnson echt de beste man naar Downing Street 10 sturen, vermoedelijk op de vingers van één hand te tellen. Boris wordt door veel, misschien wel de meeste collega’s geminacht en gewantrouwd. Hij is te onbetrouwbaar, te grillig en te incompetent. Maar ze zien ook de steun die hij bij de leden geniet en maken hun sommen. Boris zou wel eens de enige kunnen zijn die de verkiezingen kan winnen. En met Boris zou hun kans op herverkiezing dus groter zijn dan met een andere leider.  En als ze nu Boris openlijk steunen, krijgen ze misschien wel die begeerde (ministers)post. Daarvoor zet je graag je, eventuele, principes op zij en sluit je de ogen voor de waarschijnlijke ongelukken.

    Hoe lang de charlatan zijn gang kan gaan, hangt natuurlijk ook af van de kiezer en de oppositie. Als de laatste een overtuigend verhaal heeft, competentie en een realistisch beleid aanbiedt en daarmee onmiskenbaar aantoont een beter alternatief te zijn, bestaat de kans dat de kiezer de charlatan wegstemt. Maar zolang de oppositie daar niet in slaagt, zal de charlatan blijven winnen.

    15 REACTIES

    1. Merck toch hoe sterck…

      Nederland leest Italië de les, omdat het zich niet meer aan het verdrag van Dublin wil houden nadat 800.000 Afrikanen aan land gespoeld zijn, maar Nederland wenst geen verantwoordelijkheid te nemen voor 40 vluchtelingen die op een schip zitten dat onder Nederlandse vlag vaart. Cora van Nieuwenhuizen kan de vlag niet afpakken.
      Juridisch geneuzel…

      Nederland vindt dat Amerika in Syrië de rust moet bewaren, maar Ank Bijleveld wil niet een bataljon militairen leveren die mee kunnen vechten. Sorry: geen mandaat voor Syrië, wel voor Irak….
      Jurudisch geneuzel…

      Nederland is woedend op Rusland wegens het neerhalen van MH17, maar liet Malaysian Air boven Oekraïne vliegen – waar al verschillende vliegtuigen waren neergeschoten – om kerosine uit te sparen. Rutte vindt dit niet verwijtbaar roekeloos want:

      Roekeloos heeft juridisch een andere betekenis zoals bleek toen twee fietsers werden doodgereden door een dronken automobilist die 112 km/uur reed in de bebouwde kom en daarvoor slechts 40 maanden de cel in moest. Opzet was niet bewezen.
      Juridisch geneuzel…

      Laten we ons maar stilletjes achter de blanke top der duinen zitten schamen voor dit juridisch correcte land met z’n uitvluchten.

    2. Zoals wel vaker is beweerd: de democratische regeringsvorm is de minst slechte van alle ander stelsels. Al in de Oudheid (Athene) had men te maken met demagogen die het volk konden misleiden. Maar zodra men dat in de gaten kreeg werden deze charlatans verbannen uit de stadstaat. Wegwezen dus. Maar ja, helaas krijgt het electoraat dat wat laat door. Eerst moeten Le Pen, , Johnson, en bij ons Baudet aan de macht komen, samen met Órbán, Trump en Erdogan maken ze er eerst een compleet gekkenhuis van. En daarna? Dan komen de volgende idioten aan de beurt. Kunnen we niet in plaats van politici kiezen , gewoon erom dobbelen?

      • Demagogen? Als dat het criterium is mag je daar ook Klaver, Jetten en Rutte toe rekenen; laten we die dan ook meteen verbannen!

      • @Anton 22 jun 15:40
        Hoe weet u zo zeker dat nieuwe partijen zich niet aan democratische spelregels zullen houden? Neem het voorbeeld van 10.000 illegalen, die maar niet het land verlaten. Men schermt met rechten van de mens en internationale verdragen. Zou het ook lamlendigheid kunnen zijn van uitvoerende instanties, die volgens Rutte altijd keihard werkend hun stinkende best doen en hun falen wijten aan personeelstekort? Als ik die kwalificaties hoor dan heb ik een visioen van kantoren vol koffiedrinkende vergaderaars die hun salarisschalen bespreken. Een ambtenaar is iemand die voor elke oplossing een probleem heeft. Is er onderzocht wat de schade voor Nederland is als we de thuislanden onder druk zetten met sancties? Probeer het eens! We zien wel waar het spaak loopt. De definitie van een democraat is toch niet dat hij elk conflict en elk risico mijdt? Hitler was charismatisch, maar Churchill ook en zelfs onze Rutte weet mensen voor zich te winnen. Mensen die iets anders willen dan jij zijn toch niet per definitie charlatans? Dat zou ook een zwakke opvatting van democratie zijn.

        • Eric Holleman
          Een charlatan is iemands macht was kropen de mee die het publiek bewust misleidt, of iemand die oplossingen verzint waarvan hij van te voren al weet dat het niet de juiste oplossingen zijn. Hitler was bij uitstek een charlatan. Hij beloofde de mensen een oplossing voor de economische crisis. Na de 12 jaar dat hij aan de macht was, kropen de overlevenden , die Hitler eerst aanbaden, onder het puin vandaan van hun eigen huizen. Mijn mening is, dat leiders van van een land of volk, het nationalisme aanprijst als oplossing van economische, culturele en maatschappelijke problemen charlatans zijn.

          • Alleen het nationalisme? Lenin en Stalin prezen het communisme aan als oplossing voor alle economische problemen Volgens uw redenering dus ook charlatans.
            En wat te denken van Joop den Uyl? Of Mark Rutte?

          • @Anton 24 jun 01.02
            Ik denk dat er geen land in Europa is dat zo weinig heeft met zijn eigen identiteit als Nederland. Je kunt Baudet niet een charlatan noemen omdat hij wil dat democratie dicht bij huis blijft, zodat we zelf beslissen hoe we ons land inrichten. Voor zover ik weet, is hij niet tegen handelsverdragen. Als Europa een handelsoorlog wil met landen die tegen een federaal Europa zijn en zich dus afscheiden (c.q. brexit, nexit), dan is er natuurlijk een probleem. Napoleon probeerde Engeland zo op de knieën te krijgen, maar dat lukte toen niet.

            Wil je in zo’n Europa leven, waar de groten de kleintjes hun wil opleggen via instituten die de bevolking van Europa nauwelijks kent?

            Volgens jouw theorie wonen er erg veel charlatans in Europa. Je krijgt een heel andere kijk op landen als IJsland, Noorwegen en Zwitserland. Zweden, Denen en Tsjechen die bewust (per referendum!) hun eigen munt behielden, blijken ook het slachtoffer van charlatans te zijn geweest😭 Desondanks doen die landen het niet zo slecht. In ieder geval was het hun eigen beslissing en dat is van onschatbare waarde voor het draagvlak.

          • @Anton, 24 juni 01.02
            Europees nationalisme (zoals Timmermans voorstaat) is dan zeker van een andere orde? Of zijn hij en de andere commissie-leden net zo charlatans door te beweren dat een Verenigde Staten van Europa de oplossing van onze economische, culturele en maatschappelijke problemen zouden zijn?
            Is het niet hetzelfde maar gewoon op een groter vlak?
            Hitler overigens en zijn Italiaanse evenknie loste in crisistijd wel de economische problemen van hun land en bevolkingen op, tot ze de oorlog begonnen en… verloren. Het waren de democratische middenkrachten die de geldpersen lieten draaien (net zoals nu Draghi van de ECB doet) en een enorme geldontwaarding en chaos in Duitsland veroorzaakten.
            Het is makkelijk terug te kijken in tijd maar wat als een toekomstige Verenigde Staten van Europa (ook) een oorlog begint? Je weet nooit hoe het afloopt, maar uw mening over nationalisme vind ik geen hout snijden. Elke leider die nationalistisch is is een charlatan beweert u. Lijkt mij een kortzichtige uitspraak.

    3. Zoek de verschillen?
      Bloed aan handen ?
      Neem de tijd van af Indië?
      Arbeiders partij ? Ontelbaar!
      Mensen als Wilders ? 0
      Baantjes jagen?
      Oude partijen? Ontelbaar ingevuld!
      Als je bekijkt hoe gr links zich gedraagt in Limburg? Zal het niet snel gebeuren dat partijen als die van geert een baantjes fabriek genoemt kan worden!
      Leugens?
      Dat moet nog blijken?
      De oude partijen zijn knap in het in stukjes hakken van problemen en die cosmetisch op te lossen maar aan het einde blijkt de puzzel niet te kloppen ? en is de veranderende situatie de schuld?
      De gedachte van wie dan leeft wie dan zorgt overheerst?
      Dit is ook een vorm van liegen!

    4. Je krijgt de indruk dat persvlieg Peter – vergeef me de rustieke vergelijking – meer aangetrokken wordt door vlaaien van charlatans die een baan in Brussel belangrijker vinden dan de pensioenen van miljoenen Nederlanders.

    5. U mag Boris en dus ook Trump niet zo erg . En u heeft het voordeel dat u een artikel mag plaatsen . Maar dat wil niet zeggen dat u gelijk heeft.
      Ik ben Engeland dankbaar dat ze die slaapkoppen in Brussel eens goed wakker schudden en duidelijk wordt gemaakt dat ze het volk vertegenwoordigen en niet anders om

    Comments are closed.