Dag 0

    0
    1128

    Leestijd: 2 minuten.

    Vandaag zijn de Tweede Kamerverkiezingen, dus morgen begint de kabinetsformatie. Dat wordt, naar het zich laat aanzien, een langdurige geschiedenis. Het vormen van een kabinet gaat in Nederland zelden van een leien dakje. Naoorlogse formaties namen gemiddeld 89,5 dagen in beslag. De laatste verliep relatief kort, namelijk 52 dagen (gerekend vanaf de verkiezingen). Maar er zijn tal van uitschieters naar boven. De langste kabinetsformatie ooit was die van 1977, die eindigde in het aantreden van het eerste kabinet-Van Agt. Het duurde 208 dagen voordat dit op het bordes stond. Ook de vorming van het kabinet-Den Uyl (1972/1973) en het tweede kabinet-Balkenende (2003) kostte flink wat tijd: respectievelijk 163 en 125 dagen.

    Tot 2012 vervulde het staatshoofd (tussen 1890 en 2013 steeds een koningin) een belangrijke rol in de formatie. Daags na de verkiezingen kwamen de fractievoorzitters bij haar op bezoek om advies uit te brengen, waarna de majesteit een informateur en later een formateur benoemde.

    Na de verkiezingen van 2012 ging dat voor het eerst anders. Enkele maanden eerder had de Tweede Kamer op initiatief van D66 besloten het reglement van orde zo aan te passen dat zijzelf het voortouw bij de formatie zou krijgen. De dag na de Kamerverkiezingen van 12 september 2012 kwamen de fractievoorzitters op verzoek van toenmalig Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bijeen. Zij besloten VVD’er Henk Kamp  als “verkenner”  aan te stellen (de VVD was bij de verkiezingen de grootste partij geworden). Een verkenner is een informateur die bekijkt welk kabinet het meest voor de hand ligt. Kamp adviseerde een coalitie van VVD en PvdA, de twee veruit grootste partijen. Hijzelf en oud-PvdA-leider Wouter Bos werden vervolgens als informateur aangewezen om de inhoudelijke onderhandelingen te leiden. Dat gebeurde bij de eerste vergadering van de Tweede Kamer in nieuwe samenstelling. Kamp en Bos had weinig tijd nodig: al op 29 oktober (voor Nederlandse begrippen zeer snel dus) kon er een coalitieakkoord worden gepresenteerd. De dag daarna benoemde de Kamer VVD-leider Mark Rutte tot formateur.

    De formateur is degene die met de partijen die het inhoudelijk eens zijn onderhandelt over de personele samenstelling van het kabinet. Hij bepaalt welke “poppetje” er minister en staatssecretaris worden. Zelf wordt hij vrijwel altijd premier. Ook dat proces verliep in 2012 vlot, zodat het nieuwe kabinet op 5 november beëdigd kon worden.

    De verwachting is dat de formatie deze keer op dezelfde manier zal beginnen als in 2012. De fractievoorzitters komen donderdag bijeen met Kamervoorzitter Kadhija Arib en wijzen een “verkenner” aan, in de regel iemand van de partij die bij de verkiezingen de meeste zetels heeft gehaald. Volgens de peilingen (voor wat ze waard zijn) wordt dat deze keer weer een VVD’er. Een gok: opnieuw Henk Kamp, die nu nog ouder en ervarener is dan vier jaar terug.

    Hoe de formatie verder zal verlopen blijft afwachten. Een voorspelling (niet eens een gok): het zal deze keer heel wat moeizamer gaan dan in 2012, want er zullen minstens vier en misschien zelfs vijf partijen nodig zijn om aan een meerderheid te komen. Nog een voorspelling: het wereldrecord formeren zal niet in gevaar komen. Dat is met 541 dagen veilig in Belgische handen.