Dag 43

    0
    203

    Leestijd: 2 minuten.

     

    Koning Willem Alexander staat in tegenstelling tot zijn moeder Beatrix buitenspel bij de kabinetsformatie, maar daar is hij niet rouwig om, blijkt uit het spraakmakende interview dat de tv op de vooravond van deze Koningsdag uitzond. In 2012 werd de kabinetsformatie anders. Tot die tijd speelde de koningin een openlijke rol bij de formatie.

    Daags na de verkiezingen ontving zij de lijsttrekkers voor advies en wees daarna de informateurs en de formateur aan. In hoeverre de vorstin zich daadwerkelijk met de onderhandelingen bemoeide werd niet duidelijk, want daarover werden geen mededelingen gedaan.

    Willem Alexander zegt in het interview dat hij een koning wil zijn voor alle lagen van de bevolking. Hij wil samenbinden en het koningschap kan een splijtzwam worden als bij het publiek de indruk ontstaat dat onze koning politieke invloed uitoefent. Het besluit van de Tweede Kamer om zelf de rol van het staatshoofd bij de formatie over te nemen past in die filosofie.

    Over de invloed van de koningin op de formatie is vaak gespeculeerd, maar één keer was de rol van de vorstin wel voor iedereen zichtbaar. Dat was in 1994, toen koningin Beatrix afweek van het openbare advies dat informateur Herman Tjeenk Willink haar had gegeven.

    De formatie zat in de vroege zomer van 1994 muurvast. De besprekingen tussen de paarse partijen PvdA, VVD en D66 waren na vele weken onderhandelen stukgelopen. VVD-leider Frits Bolkestein eiste meer en hardere bezuinigingen dan zijn PvdA-collega Wim Kok en D66-voorman Hans van Mierlo voor hun rekening wilden nemen. Hoe nu verder? Het alternatief, een regering van PvdA, CDA en D66, werd door Van Mierlo geblokkeerd. En andere mogelijkheden waren er eigenlijk niet.

    Tjeenk Willink, die op verzoek van de koningin met alle betrokkenen had gesproken, kwam met de aanbeveling een VVD’er als informateur aan te wijzen. De liberalen hadden immers gebroken, zij dienden nu maar duidelijk te maken hoe het verder moest.

    Maar de koningin deed heel iets anders. Ze benoemde Kok tot informateur. Niet met als opdracht om een coalitie te vormen, maar om een regeerakkoord te schrijven en daar partners bij te zoeken.

    De list slaagde. Kok zette een aantal beleidsvoornemens op papier en toen hapte Bolkestein opeens wel toe. Paars I kon geformeerd worden. Dankzij het slimme opereren van het staatshoofd? We weten het niet, want de koningin gaf geen toelichting bij haar besluit. Feit is dat zij, alvorens een knoop door te hakken, uitgebreid sprak met allerlei raadgevers. Het is heel goed mogelijk dat het idee om Kok aan het werk te zetten van een van hen afkomstig was. Misschien wel van de PvdA-leider zelf, die destijds ook regelmatig met de vorstin overlegde. Maar voor de beeldvorming van het Oranjehuis is het mooier te geloven dat Paars I er is gekomen dankzij een hele slimme vondst van koningin Beatrix.