Dag 44

    0
    198

    Leestijd: 2 minuten.

    De kabinetsformatie is nog geen anderhalve maand bezig, maar toch klinken aan alle kanten klachten dat het zo lang duurt. Hoe moet dat geweest zijn in 1977? In dat jaar beleefde Nederland de langste formatie ooit. Maar liefst 208 dagen gingen voorbij voor er een nieuwe ministersploeg kon worden beëdigd. Een record dat wel niet snel meer verbroken zal worden.

    Op papier leek de formatie van 1977 geen moeilijke klus. De PvdA, die ook in de voorgaande regeerperiode al de premier had geleverd, won bij de Kamerverkiezingen op 25 mei van dat jaar 10 zetels en werd ruim de grootste partij. Wat leek er logischer dan dat PvdA-leider Joop den Uyl opnieuw premier zou worden?

    Ook de andere partijen gingen daarvan uit. Het CDA, de tweede partij, en D66, de nummer vier, schoven met de sociaaldemocraten rond de onderhandelingstafel om een nieuw kabinet in elkaar te zetten. Maar dat bleek tegen te vallen. Het duurde máánden voor er een regeerakkoord op papier stond.

    De trage formatie had alles te maken met de verhouding tussen de twee hoofdrolspelers: Den Uyl en zijn CDA-tegenpool Dries van Agt. Van Agt was in het kabinet-Den Uyl vicepremier geweest en de samenwerking met de PvdA was hem slecht bevallen. Hij vond die partij veel te bemoeizuchtig en te fanatiek. Anderzijds hadden de sociaaldemocraten hun buik vol van Van Agt, met zijn fatsoensrakkerij en zijn oubollige grappen. Zowel PvdA als CDA onderhandelden dus met nauwelijks onderdrukte tegenzin en bleken nauwelijks genegen elkaar eens een succesje te gunnen.

    Maar toen het eindelijk gelukt was het inhoudelijk eens te worden kwamen de echte moeilijkheden pas. De PvdA eiste een extra ministerspost omdat ze vier Kamerzetels meer had dan het CDA. En ze wilde bovendien niet dat Van Agt zou terugkeren als minister van Justitie.

    Nadat met heel veel moeite ook hierover een compromis was bereikt (PvdA en CDA zouden toch evenveel ministerposten krijgen, Van Agt zou naar Binnenlandse Zaken gaan) blokkeerde de partijraad van de sociaaldemocraten de deal. De PvdA-bobo’s meenden het onderste uit de kan te kunnen halen, want ze waanden zich na hun ruime verkiezingsoverwinning onaantastbaar.

    Maar dat bleken ze niet. CDA en VVD hadden samen ook een nipte Kamermeerderheid (77 zetels). Pas nadat Van Agt en VVD-leider Hans Wiegel zich door een fotograaf in een chic Haags restaurant hadden laten betrappen bij een intiem dinertje drong deze harde waarheid tot de PvdA door. Maar toen was het te laat.

    Het kabinet-Van Agt I werd geïnstalleerd op 19 december 1977, bijna 7 maanden na de verkiezingen. Het had een wankele basis omdat een deel van de CDA-fractie weinig voelde voor een centrumrechtse coalitie en er dus geen duidelijke meerderheid was. Niettemin zat het kabinet de rit helemaal uit. En de PvdA kon zich met haar 53 zetels op de oppositiebankjes gaan zitten verbijten.