De falende overheid of hoe jaag je de burger in de gordijnen

    11
    551

    Leestijd: 5 minuten.

    Het slechtste dat een overheid kan overkomen is het verlies van vertrouwen van haar burgers. Het begint vaak sluipend, bijna onmerkbaar. Het zijn vaak op zich niet eens zulke grote fouten en blunders die de burger van de staat en dus de politiek vervreemden. Maar zodra de optelsom een kritische grens overschrijdt, zijn de poppen aan het dansen.

    Die kritische grens is in de polder waarschijnlijk nog niet overschreden. Kankeren op de boven ons gestelden is een vaderlandse specialiteit. Niettemin, het vertrouwen in de democratie en haar instituties blijft verrassend hoog, zoals het Sociaal-Cultureel Planbureau (SCP) steeds weer vaststelt. Ondanks Geert Wilders en Thierry Baudet en hun kornuiten en het geschuimbek in de sociale media.

    Niks aan de hand, dus, met de gezondheid van de polderdemocratie? Was het maar waar. Voor alarmfase rood of misschien zelfs code oranje is het inderdaad nog te vroeg. Maar er broeit genoeg om de dijkbewaking te versterken.

    Een goed functionerende democratie berust op één fundament en twee pijlers: vertrouwen, geloofwaardigheid en draagkracht. Concreet: vertrouwen in de politiek, de geloofwaardigheid van de politicus en het draagvlak onder de bevolking. Die democratische drie-eenheid is onlosmakelijk met elkaar verbonden. En van deze drie is het vertrouwen het fundament. Als dat weg valt, vallen de andere twee ook en stort de hele handel in elkaar. Vraag maar aan de bewoners van het Noord-Oost-Groninger wingewest en de slachtoffers van het toeslagenschandaal hoe groot hun vertrouwen in de politiek en de overheid nog is.

    Dat vertrouwen is natuurlijk niet uit de lucht komen vallen. Het is in de loop der jaren gegroeid en op de proef gesteld. Het valt en staat bij de wisselwerking tussen overheid en burger. De overheid kent haar plaats, ze staat in dienst van de burger. De burger weet dat hij een tegenprestatie moet leveren, hij houdt zich aan de wet en betaalt belasting. Maar als die wisselwerking eenmaal verstoord is, moet de relatietherapeut van heel goede huize komen om de brokken te kunnen lijmen.

    Daarom is goed bestuur, competentie, het belangrijkste onderdeel van de politiek. We horen heel vaak hoe belangrijk visie wel niet is. Dat politiek zonder visie niet mogelijk is. Dat klopt ook wel. Maar aan visie is meestal geen gebrek. We hebben god mag weten hoeveel partijen en politici met een visie in dit land. Zelfs Mark Rutte, die bij de roep om visie vermoeid naar de oogarts verwijst, heeft een visie. Hij is niet voor niets lid van de VVD en niet, om maar iets te noemen, GroenLinks. Hij is ‘gewoon’ een liberaal.

    Maar hij beseft vermoedelijk als geen ander op het Binnenhof dat de primaire taak van de politiek het oplossen van problemen is. Of het nu om het stikstof-dossier, woedende boeren en stakingen in de zorg en het onderwijs gaat, het zijn problemen die om een oplossing schreeuwen. En dan kan je barsten van de visie, het publiek het ene vergezicht na het andere voortoveren, als je de expertise en knowhow mist, gaat dat niet lukken. Politiek is als het boren in hard hout, aldus de Duitse socioloog Max Weber 100 jaar geleden. En dat moet je kunnen.

    Over de competentie van het bestuur moeten we ons inderdaad zorgen maken. De toestand is over het algemeen misschien nog niet alarmerend, maar de zwakke plekken nemen toe. De schrijnendste en meest recente gevallen zijn zoals gezegd de slachtoffers van de twee maxi-schandalen, die van de aardgasbevingen in Groningen en de losgeslagen fraudebestrijders bij de belastingdienst. Maar we hebben ook nog de problemen bij de Nationale Politie en al die mislukte ITC-projecten. En op lokaal en provinciaal niveau loopt het ook niet altijd even gesmeerd. Wat dacht u van de drugscriminaliteit met name in en rond Amsterdam en Noord-Brabant? De polder is misschien nog geen narcostaat maar volgens ook internationale deskundigen zal het niet veel schelen.

    Er wordt dus op ruime schaal gefaald. Van tijd tot tijd wordt een staatssecretaris weg gestuurd, zoals nu weer Menno Snel bij de belastingdienst. Maar dat is tegenwoordig zelden meer dan een zoenoffer. Het is een ritueel geworden zonder dat het iets oplost. Met het vertrek van Snel en wie weet zijn opvolger, gaat de belastingdienst niet opeens beter functioneren. Dat schokeffect bleef ook uit toen een van zijn voorgangers weg moest.

    Dit falen bij de overheid heeft ongetwijfeld vele oorzaken. De dolgedraaide managementcultuur, alsof de overheid een op de markt opererende, winst makende NV is, is een hoofdgegadigde. Dat moet als eerste veranderen maar om een cultuuromslag in gang zetten heb je onafhankelijke topfiguren nodig. En probeer die maar eens te vinden.

    Een andere oorzaak is de vaak onduidelijke en breed uitgesmeerde aansprakelijkheid. Je krijgt soms de indruk dat een fiasco iets is dat ons overkomt, als een natuurramp. Er is behalve de politicus die zich verplicht in het boetekleed hijst, kennelijk niemand anders die verantwoordelijk is. En wordt er toch iemand gevonden, dan is dat niet automatisch einde carriere. Zo zou de chef van de belastingdienst, Jaap Uijlenbroek, op de nominatie staan om de hoogste ambtenaar van Den Haag, gemeentesecretaris, te worden.

    De politiek heeft natuurlijk ook haar niet geringe aandeel in deze keten van falen. De uitvoerbaarheid van beleid lijkt soms onderaan de agenda te staan. Het compromis is heilig in de polder, met alle voordelen van dien, maar de effectiviteit van het bestuur wordt er vaak behoorlijk door gecompliceerd. Menig bestuurder die in de praktijk moet werken met wat ze op het Binnenhof hebben uitgebroed, gaat ‘s avonds met hoofdpijn naar huis.

    De gevolgen laten zich raden. De burger wordt geconfronteerd met een overheid die haar belangrijkste taken niet naar behoren weet uit te voeren. Hij constateert eveneens dat zijn stem vaak niet gehoord wordt. Hij is soms niet meer dan zijn sofinummer.  En dan ebt het  vertrouwen in de politiek en de overheid weg. Nogmaals, dat gebeurt meestal niet plotsklaps maar als uitvloeisel van die optelsom van grotere en kleinere teleurstellingen. De kritische grens is bereikt. En dan is een stem op een partij als van Wilders of Baudet een kleine stap. Vaak niet eens omdat ze daar het heil van verwachten, maar vooral om hullie daar in Den Haag een schop onder het vadsige zitvlees te geven.

    11 REACTIES

    1. Zolang in de politiek en bij de kiesgerechtigden geld belangrijker is dan mensenlevens zie ik geen veranderingen in onze huidige en toekomstige regeringen.
      Nederland is bijna een narcostaat. Willen we de (Illegale)drugshandel stoppen dan
      moet je drugs net als drank en roken legaliseren. Je doodt weliswaar niet de ‘bij’ maar je verwijdert wel zijn angel!

    2. Als je vandaag leest (link) dat VVD en CDA hun verkiezingsbeloften gewoon niet nakomen dan zak je broek af als je ziet wat dat voor nare gevolgen heeft.
      Omdat er geen beleid is – hoewel wel beloofd in verkiezingen – om landen aan te pakken die uitgeproduceerde ‘asiel’ (geluk) zoekers moeten terug te nemen omdat handelsbelangen prevaleren voor deze VVD/CDA dames en heren…
      En weet u wat ze doen?
      Justitie (CDA) laat 50% van hen gewoon in de illegaliteit laat ontsnappen waardoor feitelijk deze mensen gewoon in onze wijken worden gedumpt. 😖 Ziezo ‘ambtelijk en politiek’ probleem opgelost, want ‘het’ verdwijnt uit de cijfers. Kom toch, beste mensen DAN schep je zelf toch een maatschappelijk een probleem.
      Ergo: dan BEN je zelf er één.
      Maar wel mooie praatjes in verkiezingsprogramma’s. Hoe anders is de werkelijkheid van hun daden als ze aan de macht zijn. Het is gewoon zware oplichterij! 🤧
      https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2318508-kabinet-maakt-eigen-plannen-terugsturen-asielzoekers-niet-waar.html

      • Justitie heeft er een term voor bedacht: zij noemt het heel eufemistisch “vertrek zonder toezicht”. (Zie link) Het betreft de helft (!) van alle afgewezen ‘asielzoekers’. Da’s dus het feitelijke beleid: gewoon de helft van wat je moet uitzetten laten ‘verdwijnen’ in de illegaliteit….
        Heeft u DAT weleens in het verkiezingsprogramma gehoord van onze ‘verantwoordelijke’ regeringspartijen! Nee, echt niet. Daar wordt stellig beweerd dat ze er wat aan doen… 🤥
        Dat was de vorige keer en dat gaat ze straks weer doen. Maar u ziet hier wat ze in realiteit doen: “vertrek zonder toezicht”. Ja, ja…
        Zo lust ik er nog wel een.
        Overigens: hoe denkt u dat al die illegale mensen aan hun geld komen? Schept Justitie hier zelf niet bewust… criminaliteit?
        Kijk, da’s nu feitelijk ons regeringsbeleid…
        https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2318533-justitie-raakte-tientallen-uitzetbare-illegale-marokkanen-kwijt.html

        • En nu komt het: CDA stelt met steun van VVD voor het weigeren van uitgeprocedeerden terug te keren naar land van herkomst strafbaar te stellen.
          No way zegt D66 en de CU. ☝🏿
          Ik herinner mij nog dat de PvdA van Samson en Asscher in een vorige regering zich ook verzette tegen het strafbaar maken van illegaliteit.
          GroenLinks zal de grenzen voor deze mensen alleen maar verder openzetten en elke linkse regering in de EU zal – als het land aan de buitengrens ligt – deze mensen binnen laten en vervolgens een document geven om naar Nederland te reizen.
          Het IS complete beleidsmatige waanzin.
          Er is maar één oplossing daarin: PVV en FvD moeten gaan regeren met CDA en VVD. En… Schengen werkt niet… want we zijn het afvalputje van links immigratie-beleid van andere landen.
          Het is dweilen met de kraan open!
          Neemt niet weg dat CDA/VVD er nu – met het dumpen van deze mensen in de illegaliteit – er ook een puinzooi van maken.
          https://www.ad.nl/binnenland/onenigheid-in-coalitie-over-vervolgen-uitgeprocedeerden~a8ef450e/

    3. De overheid kent haar plaats, ze staat in dienst van de burger. Dat dit niet klopt is nu juist de essentie van het hele verhaal…….
      Ze staan niet in dienst van de burger, ze zijn almachtig, hebben het gelijk altijd aan haar zijde en dulden geen tegengas, niet van een klokkenluider, van een nieuwe partij of wat dan ook!!!

      Typerend, bij de verkiezingen van Balkenende. Ik heb het nog op mijn netvlies Ad Melkert bij het debat met Pim Fortuyn. Een beter voorbeeld is er niet, de arrogantie van de politiek droop er van af……
      Dit is zo doorgegaan, arrogant, visieloos, niet gaan voor oplossingen maar steeds komen met stompzinnige symptoom bestrijding. Daar wordt de kiezer murw van en die gaan of tegen of niet meer stemmen!!
      En ja, ik geloof ook dat het volk de regering krijgt die het verdient….

    4. Naar de politiek wijzen is soms toch wel iets te gemakkelijk. Mij lijkt het een en, en verhaal. Wij, de burgers kiezen die Kamerlid die het beste op komt voor de belangen van Volk en Vaderland en tot heden schijnen dat dus de VVD volksvertegenwoordigers te zijn. De meerderheid van de bevolking ziet dus in de VVD, de partij die ons uiteindelijk zal redden uit de klauwen van de ‘vijand’ en die ons zal leiden leiden na groene weiden; naar een land waar het goed leven is voor al wat leeft. Hoe zit het met de falende kiezer, denk ik wel eens? Een van de zwakheden is dat de meerderheid van de volksvertegenwoordigers niets moet hebben van klokkenluiders en dat zegt al heel veel (zie mijn boek: Klokkenluiders en de politiej). Dat leidt tot immoreel politiek handelen. Een overheid met instemming van meerderheid van de volksvertegenwoordigers die het klok luiden zwaar bestraft is in feite immoreel en welke burgers maken zich daar druk over?

      • @Binjamin
        De meeste burgers weten al lang dat ze er niet toe doen bij de overheid; of ze nou klokkenluider, zgn. fraudeur of militair in Afghanistan, Srebrenica of WOII zijn geweest, zij zijn fout en de overheid heeft altijd gelijk.
        De overheid hanteert steevast de volgende regels:
        Regel 1. De overheid heeft altijd gelijk;
        Regel 2. mocht de overheid geen gelijk hebben, dan geldt regel 1.

        We mogen elke 4 jaar kiezen door wie we de volgende 4 jaar voor de gek gehouden willen worden. Daarom stem ik altijd tegen de gevestigde orde; baat het niet, schaden doet het ook niet. Niet stemmen is geen optie.

        • Nog even ter aanvulling: burgers zijn de slaven van de overheid.
          Beide ouders moeten van de overheid eigenlijk fulltime werken want dat is goed voor de economie (en de staatsinkomsten).
          Daarnaast moet ze ook nog hun kinderen opvoeden, moeten ze hun huishouden doen, zorgen dat hun kinderen op sportclubs komen en eisen die clubs dat ze ook helpen op het veld. Dat is een 24 uurs-taak.

          Maar als ze dan een burn-out krijgen worden ze opgezet om weer aan het werk te gaan.
          Als hun kinderen ontsporen omdat hun ouders geen tijd meer voor ze hebben, worden de ouders daar op aangesproken.

          Ziehier het beeld van het normale leven, of eigenlijk de nieuwe slavernij.
          Overigens, van Moslimvrouwen die van hun man niet mogen werken of die geen baan vinden omdat ze de taal niet leren, wordt amper iets gezegd; multikul-discriminatie dus.

    5. Faalt de politiek, of falen wij ? Democratie betekent niet alleen stemrecht voor elke volwassene. Democratie betekent in de eerste plaats verantwoordelijkheid voor een ieder die stemrecht heeft. Nemen wij de democratie serieus wanneer een premier die denkt dat de samenleving in dienst moet staan van de economie in plaats van andersom, kort voor de verkiezingen heel slecht scoort in de peilingen, maar na het maken van een paar grappen ineens weer bovenaan staat ? Wij zelf maken van de democratie een grap en de politiek is niets meer dan een afspiegeling van onszelf. Ik vind Rutte een zware straf voor Nederland, maar die straf hebben we met ons onverantwoordelijke gedrag eerlijk verdiend.

    6. Prima stuk. Dit thema leent zich voor een serie. Met nog diepere analyses.
      Een fundamentele hoeksteen, dat is dubbelop maar dat mag bij dit thema, van de democratie onder de loep genomen. Waarom faalt de ICT zo vaak, waarom hebben politici te weinig voor uitvoerbaarheid, welke normen en waarden ‘dringen’ politici en topambtenaren op aan de uitvoeringsinstanties etc. etc.
      Ik kan niet wachten tot je dit verder uitdiept.
      Simon van Driel

    Comments are closed.