Gezocht: nieuwe Merkel

    0
    239

    Leestijd: 4 minuten.

    Normaal gesproken zijn interne verkiezingen van een buitenlandse partij geen reden om je druk te maken. Kan het hier iemand een lor schelen wie de nieuwe leider van pak ‘m beet de Belgische socialisten wordt? Toch, er zijn uitzonderingen. De VS bijvoorbeeld, nog altijd (?) de leider van de vrije wereld. Daar maakt het voor de rest van die vrije wereld wel degelijk veel uit wie daar leider wordt van de Republikeinen of de Democraten. Kijk maar naar Donald J. Trump.

    Dat geldt ook voor Duitsland, het belangrijkste land in Europa. Daar maakt het ook verschil wie als opvolger van Bondskanselier Angela Merkel politiek leider wordt van de belangrijkste partij van Europa, de CDU.

    Merkel trad vorige maand af als partijvoorzitter nadat haar partij bij twee belangrijke deelstaatverkiezingen zware nederlagen had moeten incasseren. Het signaal was onmiskenbaar. Haar tijd zat er op. Na 18 jaar als politiek leider en 13 als kanselier. Land en partij willen een nieuw gezicht en een frisse wind. Al wil ze wel aanblijven als kanselier, ook voor een soepele, geleidelijke overgang naar het post-Merkel-tijdperk.

    Er meldden zich onmiddellijk drie kandidaten aan. Van twee was dat verwacht: Merkels favoriet, Annegret Kramp-Karrenbauer, AKK in de wandeling, en Jens Spahn, de jonge (38) kampioen van de rechtervleugel. En een verrassingskandidaat, althans voor het grote publiek, Friedrich Merz (63), ooit co-leider met Merkel maar als zoveel mannelijke rivalen door haar, in die onvertaalbare Duitse term, ‘kaltgestellt’.

    Merz was gelijk de favoriet. Hij is de anti-Merkel, conservatief, voorvechter van traditionele waarden maar economisch liberaal. Hij is ook een voortreffelijk spreker, gehaaid debater en heeft charisma. Na zijn door Merkel gefnuikte politieke carriere was hij in 2009 in zaken gegaan en heeft daar zijn fortuin gemaakt. In die wereld beschikt hij derhalve ook over een wijdvertakt netwerk. Dat is bij de machtige ondernemersvleugel van de CDU een groot plus.

    Merz’ kandidatuur was een streep door de rekening van Spahn. Twee keer rechts is een keer teveel. Spahn is nu niet meer dan een figurant die moeite heeft om in beeld te blijven.

    Met Merz tegen AKK is de strijd om het leiderschap een strijd om de richting van de CDU geworden. Het gaat zeggen sommige waarnemers om niets meer of minder dan de toekomst van de partij en daarmee het politieke landschap in Duitsland. De CDU levert vrijwel altijd de Bondskanselier en zijn/haar koers bepaalt de koers van het land. En dat heeft weer gevolgen voor Europa.

    Merz zette meteen energiek zijn koers uit. Hij wil van de CDU weer een conservatieve partij maken, haar weg halen uit het centrum waar Merkel haar op haar dwaalwegen naar toe had gevoerd. De kiezers die door Merkels asielbeleid overgelopen waren naar de rechtspopulistische Alternative für Deutschland (AfD), de grootste oppositiepartij, zou hij ‘terughalen’. En ja, hij was ook wel bereid samen te werken met de Franse president Emmanuel Macron om de EU te hervormen.

    Dat was een programma waarvoor Merz veel handen op elkaar kreeg. En toen ging hij blunderen. Het werd duidelijk dat de antennes na 10 jaar afwezigheid in de actieve politiek slecht afsteld stonden. Hij hamerde te vaak op Merkels ‘falen’ in de vluchtelingenkwestie. Juist op een moment dat de CDU ernaar snakte dat thema achter zich te laten, bracht hij het weer op en speelde daarmee de AfD in de kaart.

    En hij begon te draaien over zijn vermogen. Rijk zijn als politicus is bij veel Duitsers geen aanbeveling. Het riekt teveel naar zakkenvullen en graaien, zeker als je voor een Amerikaanse vermogensbeheerder werkt. In een interview met het sensatieblad Bild am Sonntag zei Merz zich tot de ‘gegoede middenklasse’ te rekenen. Dat was een tikkeltje te bescheiden. Er zijn waarschijnlijk weinig middenklassers met twee privé-vliegtuigen. Het interview viel zoals hij had moeten voorzien niet goed bij de kiezers.

    Volgens de peilingen werken deze faux pas uit in het voordeel van AKK. Ze ligt nu voor en bouwt die voorsprong met de week uit. Dat komt niet alleen door de blunders van Merz. Kramp-Karrenbauer (56) is vaak afgeschilderd als de mini-Merkel (ook letterlijk: AKK is 1.63 m) maar dat doet haar tekort. De moeder van drie kinderen heeft grote politieke ervaring. Ze is minister-president van de deelstaat Saarland geweest, is een goed organisator, een gewiekst campaigner en net als Merkel meer dan opgewassen tegen de alfa-mannetjes in de partij.

    Met Merkel wil ze dat de CDU een middenpartij blijft maar ze zet wel degelijk eigen accenten. Ze is sociaal-economisch linkser (voor hoger minimumloon en hogere belastingen voor topverdieners) en sociaal-cultureel rechtser (tegen het homohuwelijk en abortus). Ze steunt het vluchtelingenbeleid van Merkel maar is voor een hardere aanpak van asielzoekers die zich weigeren aan te passen aan de Duitse normen en waarden.

    Gelopen koers dus volgende week in Hamburg als de 1001 afgevaardigden op het partijcongres de nieuwe leider kiezen? De drie kandidaten hebben de afgelopen weken een gezamenlijke voorstellingstour langs acht verschillende steden gemaakt. Wie op die tournee de beste indruk heeft gemaakt, valt natuurlijk niet in zijn algemeenheid te zeggen. Kramp-Karrenbauer heeft in elk geval de wind in de rug.

    Als zij wint, is dat, anders als met Merz, een garantie voor een rimpelloze samenwerking met kanselier Merkel. Dat is niet alleen voor de gang van zaken in Berlijn maar ook in Brussel van groot belang. En dat zou voor veel congresgangers wel eens van doorslaggevende betekenis kunnen zijn.