Herindelingsverkiezingen slecht voor de democratie

    6
    412

    Leestijd: 1 minuten.

    De herindelingsverkiezingen zijn weer achter de rug. GroenLinks won gisteren in Groningen, de VVD in Haarlemmermeer en het CDA pikte hier en daar wat kleinere plaatsen in. Gefeliciteerd allemaal.

    Maar het meest opvallende aan de verkiezingen was toch wel de zeer lage opkomst. In de 37 deelnemende dorpen en steden kwamen veel minder kiezers naar de stembus dan vóór de fusie. Een vergelijking: in Groningen kwam nu 44 procent van de stemgerechtigden opdagen. De vorige keer, toen de samengaande gemeenten nog apart meededen, was dat in Groningen 54 procent en het aangrenzende Haren en Ten Boer zelfs aanzienlijk meer.

    De afgelopen eeuw zijn er in Nederland heel veel gemeenten samengevoegd. In 1900 beschikten 1121 plaatsen over een eigen burgemeester en gemeenteraad, dit jaar zijn dat er nog maar 380. En het einde is nog niet in zicht, want de herindelingswoede blijft om zich heen grijpen.

    Je kunt je afvragen wat de ratio hierachter is. De gedachte dat fusiegemeenten doordat ze groter zijn ook efficiënter en goedkoper kunnen werken, blijkt volgens onderzoek niet te kloppen. Schaalvergroting mag op het eerste gezicht logisch lijken, in de praktijk valt dat zwaar tegen. De burgers in samengaande gemeenten zijn op geen enkele manier beter af, komt uit studies naar voren.

    Dat zou al genoeg reden moeten zijn om met herindelingen te stoppen. Maar ook de afnemende betrokkenheid van burgers bij de lokale democratie mag best een rol spelen. Veel fusiegemeenten hebben weinig met elkaar gemeen, behalve dan dat ze bij elkaar in de buurt liggen. Geen wonder dat inwoners zich na een samenvoeging minder betrokken voelen bij wat er in de gemeenteraad wordt beslist en dus bij lokale verkiezingen thuisblijven. Een van de charmes van het wonen in een dorp is juist dat je ‘iedereen’ kent en de burgemeester kunt groeten als je hem op het Marktplein tegen het lijf loopt. Dat Swiebertjesgevoel gaat verloren door de voortdurende schaalvergroting. Een onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) uit 2014 wijst ook uit dat herindelingen ongunstig zijn voor de opkomst. Hoe groter een gemeente, hoe lager de opkomst, aldus het CPB.

    Landelijke impact hebben herindelingsverkiezingen nauwelijks tot niet. Waarschijnlijk lieten daarom maar weinig Haagse kopstukken de afgelopen weken hun gezicht zien in de fuserende gemeenten. Er viel voor hen niets te halen.

     

    6 REACTIES

    1. Wat is democratie eigenlijk? Volgens mij is het sterk afhankelijk wie je spreekt. Dus wanneer iets wel, of niet slecht is voor de democratie, zal niet eenduidig beantwoord worden. Voor mij blijft het vervolgen klokkenluiders een gevaar voor democratie, maar de meerderheid volksvertegenwoordigers denken juist dat klokkenluiders vervolgen de redding is van onze democratie.

    2. De democratie in NL is allang dood en begraven. Stemmen doen we alleen nog maar voor de Bühne, want de politiek doet toch wat zij willen. Verliest een grote partij te veel zetels, dan vormen ze wel een coalitie om toch aan de macht te blijven. Dit is altijd al zo geweest en zal niet snel veranderen.

      De beschamende drang tot het vormen van grote gemeentes is puur een manier om de machtscentra centraler en belangrijker te maken, terwijl het bestuur er voor de burger zou moeten zijn. Elk dorp verdient het dan ook om een eigen dorpsbestuur te hebben, die op kan komen voor de belangen van het dorp en haar bewoners en niet in de pas hoeven te lopen van de elitaire bestuurders van de grote stad, die de dorpelingen alleen maar zien als belastingbetalende boeren.

      Daarom pleit ik voor het terugdraaien van de herindelingen. Gemeentes kunnen ook onderling ervoor kiezen om samen te werken en van daaruit mogelijke voordelen van schaalvergroting te halen. Maar laat vooral het bestuur dicht bij de bevolking. Dat zal er tevens voro zorgen dat de burger zich weer verbonden voelt met de politiek en zal de opkomst bij verkiezingen vanzelf groter worden.

      • Reactie op Sabreur 23 november 2018 at 16:53

        Maar dat klopt toch gewoon niet wat u zegt? De PvdA, tot de laatste TK-verkiezingen een heel grote partij, verloor, maar vormde geen coalitie en verdween uit de macht. En omgekeerd, GL won heel veel, maar sloot zich ook niet aan bij een coalitie. En zulke acties zijn veel vaker vertoond. Principes blijven de boventoon voeren, gelukkig.
        U pleit voor kleine dorpen met eigen bevoegdheden. Dat zou dan m.i. een armzalige toestand worden. Ik woon in een dorp vlakbij een grotere stad. Tot voor enkele jaren waren we voor alles aangewezen op die grote stad: winkels, zwembad, bibliotheek, markt, theater, etc., etc. We waren afhankelijk, maar hadden geen enkele mogelijkheid om mee te beslissen over die voorzieningen. Na een herindeling is de situatie drastisch veranderd en praten we met een lokale partij overal in mee waar we belang bij hebben. Het machtscentrum is inderdaad verschoven, niet naar de grotere stad, maar verdeeld over de grotere stad en het kleine dorp. En dat is heel positief.

    3. Kleinere gemeenten kunnen hun taken al lange tijd niet aan. Daarom brengen ze steeds meer taken onder in gemeenschappelijke regelingen, samen met andere gemeenten. Gevolg is dat er bureaucratische gedrochten ontstaan waarover niemand nog iets te zeggen heeft.
      In mijn gemeente (18.000 inwoners) wordt inmiddels zo’n 30% van de gemeentebegroting via gemeenschappelijke regelingen besteed. Over dat deel van de begroting is er nauwelijks nog enige democratische controle. Daarmee bevindt mijn gemeente zich in mijn ogen op de rand van schijnzelfstandigheid.
      De enige manier om weer democratisch grip te krijgen op de volledige begroting, binnen de huidige regels, is fuseren tot een grotere gemeente die de taken wél zelf kan vervullen. Het enige alternatief is het terugdraaien van de decentralisaties.
      Dus misschien zijn fusies niet goed voor de democratie, de huidige situatie is dat bepaald ook niet.

    4. Ik ben ook niet zo’n voorstander van al die herindelingen, het gemeentebestuur moet op korte afstand van de burger zitten.

      Maar is die geringere belangstelling voor deze verkiezingen niet primair te verklaren doordat er minder (landelijke) aandacht voor was tov reguliere gemeenteraadsverkiezingen, in media etc? Zouden de cijfers over vier jaar niet gewoon weer op het normale niveau liggen?

    5. Gelukkig dat de landelijke politici er niet voor opdraven, het zijn uiteindelijk ook geen landelijke verkiezingen. Zo altijd zo moeten zijn.

      Of het afgenomen aantal kiezers slecht is? Mijns inziens is het prima als alleen geïnteresseerden stemmen in plaats van mensen die het alleen doen ‘omdat het zo hoort’.

      Bovendien zijn veel mensen het gedraai op principieel vlak van vele politici spuugzat.

      Fijne dag verder.

    Comments are closed.