Lekker keutelen in de marge

    9
    506

    Leestijd: 4 minuten.

    De versplintering van de politiek is, zoals dat heet in het Binnenhofbargoens, een ‘punt van toenemende zorg’. Te veel politieke partijen met te veel deelbelangetjes vormen een bedreiging voor de slagvaardigheid van het bestuur. Een enkele zwartkijker wil daar een ondermijning van het parlementair bestel en zelfs de democratie in zien.

    Maar ook wie dat te zwartgallig vindt en meent dat het allemaal niet zo’n vaart loopt, weet dat niet alleen het Binnenhof rijp is voor verbouwing. Ook het stelsel zelf kampt al jaren met achterstallig onderhoud. Het meest in het oog springende mankement is de eindeloze kabinetsformatie. Na de volgende verkiezingen zouden er wel eens meer dan vier partijen nodig kunnen zijn om een kabinet in elkaar te knutselen. Met een regeerakkoord waarin zoveel water is doorgeroerd, dat het zelfs in de verste verte niet meer op wijn lijkt.

    Dat kun je op de koopt toe nemen als zo ‘n kabinet desondanks redelijk werk aflevert. Besturen, en daar draait het uiteindelijk in de politiek om, is een pragmatische, om niet te zeggen technocratische aangelegenheid. En het moet gezegd, Rutte III doet het nog eens niet zo beroerd. De twee grote projecten van dit kabinet, pensioenen en klimaat annex energietransitie, zitten nu dicht bij het eind van de pijplijn. Het zal in beide gevallen nog behoorlijk wat gesteggel geven, maar de grote hobbels zijn genomen.

    Dat is natuurlijk geen garantie dat het met een vijf-partijencoalitie of, steeds waarschijnlijker, een minderheidsregering ook zo blijft gaan. Een dergelijk heterogeen gezelschap bij elkaar houden, is niet elke politicus gegeven. Er zijn maar weinig Mark Ruttes in de polder.

    Maar pragmatisch, technocratisch bestuur, schijnt niet genoeg te zijn. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw moet de burger meer bij de politiek betrokken worden. Er is zelfs een partij, D66, voor opgericht. Of de burger dat nu zelf ook vindt, wordt hem niet gevraagd. Vermoedelijk heeft hij andere, voor hem dringender zaken aan zijn hoofd. Niettemin doet dat volgens onderzoek weinig af aan zijn vertrouwen in de democratie. Hij gaat meestal braaf naar de stembus. Zelfs de opkomst voor de verkiezingen voor het Europa-parlement, toch geen trekker, viel dit keer mee.

    Dus die voorstellen van eerst de Commissie-Remkes en nu de plannen van minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken) zaken zullen hem niet direct in vuur en vlam zetten. Het is ook niet meer dan goed bedoeld gekeutel in de marge. Voorkeurstemmen worden belangrijker. Er komt meer regionale spreiding. De verkiezing van de Eerste Kamer verandert iets. Het zal best. Het enig werkelijk belangrijke aan Ollongrens voorstellen is dat het correctief bindend referendum nu kennelijk echt de versnipperaar ingaat. Hopelijk beginnen nu ook de gekkies van D66 in te zien dat zo’n wangedrocht niet thuis hoort in een vertegenwoordigende democratie.

    Maar om het werkelijke probleem, dat echt om een oplossing schreeuwt, lopen Remkes en Ollongren met een grote boog heen. Als je verdere vervreemding tussen Binnenhof en burger wil voorkomen ontkom je er niet aan de versnippering tegen te gaan. De burger rekent de politiek uiteindelijk op één punt af: de kwaliteit van het bestuur. Als de versnippering dit belemmert, kan hij narrig worden. En gaat hij op partijen als de PVV of Forum voor Democratie stemmen.

    De invoering van een kiesdrempel is het middel om versnippering tegen te gaan. Dat is voor veel mensen nog steeds onbespreekbaar. Een kiesdrempel van vier of vijf keer de kiesdeler (het aantal stemmen dat nu nodig is voor een Kamerzetel) zou het karakter van onze democratie aan tasten. Het parlement zou op die manier geen afspiegeling van de samenleving zijn. Nieuwkomers zouden geen kans krijgen. Het debat zou verschralen. En het argument van de gemakzucht: waarom zou je? Het gaat toch nog steeds redelijk goed? Ja, tot de polder echt onder komt te staan.

    Natuurlijk, invoering van een kiesdrempel is geen wondermiddel. Maar het zou de politiek weer sterker langs ideologische lijnen organiseren. Als rechts, links en het centrum gedwongen worden de krachten bundelen, heb je in elk geval drie blokken die zich duidelijk van elkaar onderscheiden. En de kiezer heeft echt iets te kiezen. Hij hoeft niet meer met de loep op zoek naar de verschillen tussen PvdA en GroenLinks maar kan op één grote(re) linkse partij stemmen. En de discussies over koers en program worden nu een intern debat. Dat maakt de partijpolitiek meteen een stuk levendiger. Dat geldt uiteraard ook voor die nieuwe rechtse en middenpartijen.

    Zo’n ingrijpende herverkaveling van het partijenlandschap gaat zeker niet op stel en sprong. Daar gaan jaren voorbereiding, inclusief discussies met de onvermijdelijke ruzies en egotripperijen inzitten. Maar het zorgt in elk geval voor leven in de brouwerij.

    En dan nog betekent het niet dat het bestuur ook automatisch beter wordt. Dat is en blijft toch een vooral pragmatische, technocratisch aangelegenheid. De basisprincipes van de politiek zullen er niet door veranderen. Competentie die vertrouwen en geloofwaardigheid schept en daardoor draagvlak mogelijk maakt, blijft het fundament. Als die elementen ontbreken kan je net zo veel sleutelen aan het systeem als je wil, dan haakt de kiezer alsnog af. Of zoekt zijn heil bij de charlatans van links en vooral rechts.

    9 REACTIES

    1. Als we een kiesdrempel van 4-5 keer de kiesdeler zouden invoeren dan zouden, volgens de laatste peilingen, alleen Denk en de SGP buiten boven de kiesdeler maar onder uw kiesdrempel uitkomen. Het lijkt me waarschijnlijk dat de SGP en de ChristenUnie in dat geval samen een lijst zouden opstellen, zoals ze vergelijkbare situaties ook doen. in dit scenario zal ook de SGP boven de kiesdrempel uitkomen, waardoor alleen Denk onder de kiesdrempel uitkomt. Hierdoor komen slechts 2 zetels vrij.
      Zelfs als u hoopt op nieuwe lijstbindingen komt u bedrogen uit. Naast CU/SGP en Denk zijn de enige partijen die dichtbij de kiesdrempel zitten 50Plus en PvdD. 50Plus zal dit waarschijnlijk niet willen/lukken omdat deze partij specifiek de belangen van ouderen wil behartigen. Dan blijft alleen PvdD over, die het dichts bij GroenLinks en de SP staat en alleen in het eerste geval relevant zal zijn bij formaties. Zelfs als we CU/SGP en GL/PvdD krijgen is de verandering niet zo groot als u omschrijft en mogelijk zelfs contraproductief want middenpartijen (GL,CU) kunnen naar de flanken worden gedreven door hun meer radicale evenknie (PvdD,SGP).
      We hebben versplintering omdat we veel middelgrote partijen hebben, niet omdat we veel minipartijen hebben.

    2. Als je de kiezer wil motiveren: juist directe democratie. Het referendum!!!
      Dat de auteur tegen D66 zegt: je kan het wel vergeten, wel dat is toch ook niet aan dovemansoren gericht. Minister Ollongren van D66 schafte immers het raadgevend referendum met terugwerkende kracht af!
      Want het volk had massaal NEE tegen de afschaffing kunnen stemmen (via een referendum).
      En tja, wat dan???
      Dus monddood maken die hap en wel zo snel mogelijk. Evident gevolg van dit soort gedrag is juist DE versplintering. Maar dat DAT is tegen dovemansoren is gericht zien we in de simplistische oplossing van de auteur. Niet de oorzaak pakken we aan, maar het gevolg. Dus nog minder democratie en nog meer drempels. Blokkeren die hap! Maak nu snel drempels.
      Nee, motivatie zal de kiezer er niet aan overhouden.
      Ondertussen wordt het tij dan toch gekeerd. De versplintering klontert samen in een (ver)nieuwe(nde) orde! Een referendumpartij nog wel… Met 2 zetels in de Tweede Kamer gekomen nu de grootste in de Eerste.
      Wellicht een goed idee om de volgende keer als oplossing twee drempels voor te stellen?
      Voor de kleinste en de grootste? Weg FvD, alles opgelost….

      • Wellicht als de versplintering echt een probleem wordt is het Griekse democratische systeem wel de meest eenvoudige oplossing: de winnende partij krijgt daar een bonus van 50 extra zetels en wordt daarmee gelijk de grootste regeringspartij.
        Het zal wel niet bij de auteur opkomen want immers: stel voor dat het Fvd wint dan is die meteen echt de allergrootste. Dat is vast niet de bedoeling. Echter als je het politiek neutraal beschouwd is dat heel simpel een bestaande oplossing voor dit probleem.
        Voeg er nog het Zwitserse referendumsysteem aan toe en dan kan een meerderheid van de bevolking ook nog het beleid van de winnaar tegen houden. M.a.w. een FvD aan de macht is dan toch geen probleem (meer)? De autoriteit is gebroken want dictatoriaal kan het beleid niet zijn. Een meerderheid van de bevolking moet er immers achter staan.
        Ondertussen is het bestuurdersprobleem opgelost immers: te veel partijen in een regering is daarmee ook van de baan. Lijkt mij democratisch gezien het beste uit twee systemen halen die al in andere landen werken.
        Een kiesdrempel is dan ook niet nodig.

    3. Mocht de kiesdrempel 5 X de kiesdeler gaan worden dan gaan de SGP stemmers waarschijnlijk naar de C.U. De stemmers ouderenpartij gaan waarschijnlijk naar het CDA. En stemmers Denk gaan naar het Forum.
      Of men gaat helemaal niet meer stemmen. De vraag is of de politiek hierdoor stabieler zal worden.
      Bovendien zou een Coalitie van 5 of 6 partijen toch best goed kunnen werken. Er zal alleen meer vergaderd en/of gediscusieerd moeten worden. Wat feitelijk bij een minderheid- of rompkabinet ook al zo is.

    4. Alles wordt in het werk gesteld om nieuwkomers af te houden van het voor de voeten lopen van het kartel. terwijl het nou net een grondbeginsel van democratie is dat iedereen een partij kan oprichten die in de Kamer gekozen kan worden.
      Kennelijk is democratie alleen bedoeld voor de politieke elite en niet voor gewone burgers. Wat een nep!

      • Democratie is dat de echte machthebbers alle speelruimte krijgen om Volk&Vaderland optimaal te dienen. Dat daarom klokkenluiders door de democratische, integere en deskundige politici uitgeroepen zijn zijn tot vijanden van de democratie, weggezet als lieden die geen verstand hebben en absoluut smeerlappen zijn omdat zij niet integer handelen.

    5. Een kiesdrempel van 5 zetels zal vrijwel geen verandering brengen. SGP verdwijnt, 50+ en Denk staan rond die drempel. Wel haalt het weg dat kleine maar sterk afwijkende groepen (SGP!) hun invloed verliezen. Lijkt me erg onverstandig. Vele groepen zijn relatief groot geworden terwijl ze klein zijn gestart (FvD, CU, D66, PVV, GroenLinks, PvdD en SP). Dat er versplintering is komt doordat de maatschappij zowel diverser als individueler is geworden. Onze democratie weerspiegelt dat en dat lijkt me niet slecht.

      • Precies, het eeuwige geroep om zo’n kiesdrempel getuigt van intellectuele luiheid. Een non-oplossing, met wel negatieve bij-effecten. Remkes cum suis zagen dat gelukkig scherper in dan Peter van Nuijsenburg.

        De meest effectieve oplossing voor het probleem van moeizame formaties is de gekozen formateur. Jammer dat dit kabinet dat (nog) niet aandurft.

    6. Zolang er genoeg speeltjes zijn en eten is er echt niets aan de hand. Het volk mort hier en daar wat en stemt dan op een nieuw lekker kontje, leuk smoeltje en een gezellige babbel. Vroeger toen het volk echt slecht had wilde het wel in opstand komen, maar waarom zouden we vandaag de dag? En laten we vooral niet vergeten dat de dames en heren politici, ongeacht van welke partij al zolang ze bestaan doorlopend bruggen bouwen naar niet hun soort menen. Laten we ook niet vergeten dat er goede deskundigen zijn die de politici helpen om een goede antenne te ontwikkelen wat er onder het volk leeft en zo met het volk weten te spelen dat de echte machthebber niet verdrietig worden, of erger: mot amused. Het is gewoon een groot spel dus wat is ju het echte probleem?

    Comments are closed.