Wordt separatisme het nieuwe populisme?

    10
    451

    Leestijd: 4 minuten.

    De onvrede met de bestaande politiek uit zich de laatste tijd niet alleen in het populisme. Het heeft in een aantal Europese landen concurrentie gekregen van de regionale afscheidingsbeweging.

    In Catalonië wil, zoals niemand de laatste weken zal zijn ontgaan, een deel van de bevolking onafhankelijk worden van Spanje. In Schotland houdt de wens naar onafhankelijkheid een politieke winterslaap maar kan op elk moment weer wakker geschud worden. In Italië stemden de kiezers in Lombardije, de regio rond Milaan, en de Veneto, bij Venetië, afgelopen zondag voor meer autonomie. En in Vlaanderen volgen de nationalisten met argusogen wat de makkers in Catalonië uitspoken. Alleen Friesland houdt zich rustig maar wie weet verandert dat als bij de eerstvolgende Elfstedentocht, als die ooit plaatsvindt, meer Hollanders dan Friezen deelnemen.

    Bij de wens tot meer baas in eigen streek spelen diverse elementen een rol. Lang sluimerende regionale en historische gevoeligheden zijn van oudsher een vast bestanddeel, maar financieel-economische overwegingen spelen tegenwoordig steeds sterker mee.

    Voor veel Schotten is de inlijving in het Verenigd Koninkrijk ruim 300 jaar geleden nog altijd een reden tot nationale rouw. Maar toen ze drie jaar geleden in een referendum de kans kregen voor onafhankelijkheid te stemmen, kozen ze toch voor het lidmaatschap van het VK.

    Met de Brexit, waar de Schotten in overgrote meerderheid tegen stemden, leek een nieuw referendum onvermijdelijk, maar de animo blijkt vooralsnog tegen te vallen. Dat kan veranderen wanneer de gevolgen van de Brexit voelbaar worden. Als de economie merkbaar terugloopt, kan de regerende partij, de Schotse Nationalisten, het nationalisme weer aanblazen en alsnog proberen de scheiding van Engeland door te drijven.

    Voor veel Schotten is de inlijving in het Verenigd Koninkrijk ruim 300 jaar geleden nog altijd een reden tot nationale rouw

    Economische grieven zijn zonder meer de belangrijkste reden voor de steun voor meer autonomie in beide noordelijke Italiaanse regio’s, maar regionale sentimenten zijn nooit ver weg. Italië mag sinds 1500 jaar een natiestaat zijn, maar veel Italianen voelen zich nog altijd in de eerste plaats Milanees of Siciliaan. Voor Italië lopen ze eigenlijk alleen warm als het nationale voetbalteam speelt en dan moet de squadra azzurra wel winnen.

    Dat ontbreken van enige nationale saamhorigheid heeft grote consequenties. Sinds mensenheugenis ergeren de noord-Italianen zich groen en geel dat ze ‘de lapzwansen in het zuiden’ in leven houden. Daarbij rekenen ze hoofdstad Rome uitdrukkelijk tot het zuiden. De kiezers in Lombardije en de Veneto kozen vooral voor de eigen portemonnee maar de afkeer van de regerende kliek in Rome moet niet onderschat worden. Regionalisme en populisme gaan in noord-Italië meestal hand in hand.

    Toch is dit soort separatistische oprispingen met wederzijds enig geven en nemen redelijk makkelijk in de hand te houden. Schotland en Engeland zijn al jaren gescheiden van tafel en bed en het economische voordeel voor de Schotten is (nog) te groot om dat nu op het spel te zetten.

    In Italië zal de regering waarschijnlijk voor een deel aan de wensen van de kiezers tegemoet komen, al zal over de komma’s en punten stevig gesteggeld worden. De minestrone wordt er zelden zo heet gegeten als ze opgediend wordt.

    Dat is in Catalonië duidelijk niet het geval.

    Economische factoren spelen ongetwijfeld een rol: het rijke Catalonië draagt naar eigen zeggen onevenredig veel bij aan de nationale kas maar het is zeker niet de hoofdzaak. Wat we in Catalonië in actie zien is veel meer dan in Italië en Schotland nationalisme van de oude stempel.

    Nationalisme is in principe een romantische, 19de eeuwse beweging en dat gaat meestal gepaard met een eenzijdige interpretatie van de geschiedenis en de daaruit voortvloeiende mythevorming. Die interpretatie volgt een zeker patroon, eventueel met specifiek nationale variaties. De natie, het volk is het slachtoffer van een (buitenlandse) onderdrukker. Het verzet wordt met harde hand de kop ingedrukt. Er staan helden op. Na een heroïsche strijd wordt het juk van de dictatuur afgeworpen. De helden overwinnen de onderdrukkende schurken. De grootste held wordt de vader des vaderlands. Er komen een nationale vlag, nationale feestdagen en een volkslied. En niet zelden een nationaal-chauvinistische blikvernauwing.

    Dat laatste valt in Catalonië niet over het hoofd te zien. Voor een buitenstaander doen de Catalaanse eisen en aanspraken redelijk bizar aan. Wat je ook van de conservatieve regering in Madrid kan zeggen, dat ze met olifantspoten door Catalaanse porseleinkast stampt, met een overmaat aan politiegeweld het referendum heeft proberen te verhinderen en dat Fingerspitzengefühl haar in deze volledig vreemd is, een dictatuur a la Franco is het niet. Veertig jaar na de dood van el caudillo is Spanje een volwaardige democratie en heeft Catalonië meer autonomie dan ze onder de dictator hadden durven dromen. Naar schatting schijnt minstens de helft van de Catalanen daarmee goed te kunnen leven.

    Voor een buitenstaander doen de Catalaanse eisen en aanspraken redelijk bizar aan

    Niettemin is de situatie door onbuigzaamheid aan beide kanten zo geëscaleerd dat een oplossing verder weg lijkt dan ooit. Bemiddeling door de EU is geen optie. Voor bemiddeling door een commissie van wijze mannen is het te laat.

    En de tijd dringt. Madrid heeft de ‘nucleaire optie’ op tafel gelegd, overname van het Catalaanse bestuur door de centrale regering, nadat de Catalaanse president Carles Puigdemont had geweigerd in te binden.

    Donderdag zal Puigdemont in het Catalaanse parlement een verklaring afleggen en waarnemers houden er rekening mee dat hij dan de onafhankelijkheid zal uitroepen. Men zou al druk bezig zijn het verzet tegen de verwachte Madridse represailles te organiseren. Ambtenaren, leraren, brandweerlieden, politiemannen zouden weigeren de orders van Madrid uit te voeren. Om te voorkomen dat Puigdemont en zijn collega’s opgepakt worden willen actievoerders regeringsgebouwen afschermen met menselijke ketens.

    Als dit scenario werkelijkheid wordt, staat Spanje voor de grootste crisis sinds de herinvoering van de democratie en zijn ook de gevolgen voor Europa niet te overzien.

    10 REACTIES

    1. @dhr. Timmermans en de Europese Commissie,

      Met grote interesse volgde ik uw betoog over Europees patriotisme. Nationalisme is het nieuwe vijandsbeeld. Een echte Europeaan, en dat zijn we in de EU nu toch allemaal, behoort in uw ogen nationalisme af te zweren. Daarvoor in de plaats zegt u zijn wij voortaan een Europees patriot.
      Wat mij opvalt in deze, is dat dhr. Puigdemont klaarblijkelijk dit serieus opgevat heeft.
      Dus toog hij als een ware Europees patriot naar ‘zijn’ hoofdstad Brussel, het Spaanse nationalisme bestrijdend, om zijn volk en ‘land’ te bevrijden van het Spaanse nationalistische lot, maar wordt nu door u en uw EC doodgezwegen….
      Afscheiden van de Europese Unie wil hij niet. Hij vraagt zelfs om er bij te mogen blijven. Toch gunt u hem en zijn volk niet dit lot en blijft u maar zwijgen…
      Afwijzend bent u wel. De deur blijft voor hem gesloten en alle nationale staten verklaren heel eensgezind en onverdroten, meneer Puigdemont uw voorstel steunen wij niet. Uw vorm van patriottisme willen wij niet. Wij zijn immers nationale staten. Nationalisme vereist een gevecht, het behoudt, van ‘onze’ identiteit en ‘onze’ gebieden. In deze bent u niet gewenst, u bent voor ons – wij nationalisten verzameld onder een Europese vlag – een separatist, geen Europees patriot en wij wensen u, als land, volk en Europees gebied, niet bij onze Unie…
      Beste heer Timmermans en uw EC, ik ben een leek op politiek gebied, u vraagt van mij het Europese patriotisme te begrijpen. Voorwaar ik zie het niet, waarom u dan een ware patriot in uw hoodstad toch niet uw respect en steun kan krijgen…

    2. Petra

      Het valt op dat jij nogal vaak rept over extreem rechts. Waarom is in jouw beleving rechts altijd extreem rechts ?
      Bij extreem links bijv. denk ik aan geweldadige linkse activisten. Taarten smijtende mutsen enz. De ME heeft bij elke demonstratie de handen vol aan dit soort ontspoorden. De tv beelden spreken voor zich.
      Dit spul is in ons land nog niet gevonden onder de rechtse demonstranten.
      De stiekeme insluipers bij Het Forum zijn bij ontmaskering meteen verwijderd.
      Nogmaals leg eens uit , is dat nou etiketten plakkerij, of kun je het ook onderbouwen ?

    3. Populisme is niets anders dan het verwoorden van wat bij een grote groep mensen leeft. Je kunt het ook andersom doen: waarom luistert men in de politiek zo slecht naar wat bij de mensen leeft?
      Zo moeten in Nederland, door hogerhand opgelegd, gemeentes met elkaar fuseren. Het zou goedkoper en efficiënter worden. Dit blijkt in de praktijk maar zelden het geval te zijn. ICT-problemen bijvoorbeeld. Ook blijkt men in de praktijk toch niet zo goed zonder de ontslagen ambtenaren te kunnen als men dacht en huurt men externen in die veel duurder (soms vele malen duurder) blijken te zijn dan de ambtenaren die voorheen gewoon in dienst waren. En zelden voelen de burgers uit de kernen waar het gemeentehuis niet staat – zich nog vertegenwoordigd. Alleen in verkiezingstijd komen de partijen nog eens kijken. Het gevolg? Lokale partijen die de bewuste kern vertegenwoordigen, schieten uit de grond! Ook een vorm van separatisme natuurlijk.
      De opkomst van extreem rechts is ook verklaarbaar. De elite van D66 verklaart zich nobel solidair met vreemdelingen in ons land maar tegelijkertijd wonen er opvallend weinig mensen met hoge inkomens in de buurten waar veel allochtonen wonen. Dan is de solidariteit wel heel gemakkelijk natuurlijk. Toen de SP jaren geleden aankaartte dat er iets mis ging met de integratie, werden ze als racistisch weggezet. Terwijl de SP juist wilde werken aan een oplossing voor beide partijen. Het verschil is dan ook dat de SP juist wél praat met de mensen in de wijken. Maar de SP werd steevast buiten spel gezet. Op hautaine wijze werd het voorstel van de SP afgewezen. Het resultaat? Het ontstaan van partijen zoals de PVV bij ons en hetzelfde zien we gebeuren in landen om ons heen.
      De oplossing? Kom eens uit de ivoren toren en praat met de mensen! En voer anders meer referenda in zodat de mensen zich kunnen uitspreken. Maar helaas…

    4. Leuk artikel. Het Noorden van Italië ergert zich groen en geel aan het feit dat ze ‘de lapzwansen van het zuiden’ in leven houden. Het centrale gezag in Rome rekenen ze tot het zuiden. Goh, vervang het woord Italië voor Europa en Rome voor Brussel en er doemt een sterke gelijkenis op.
      Het is maar de vraag of het centrale gezag in Rome de macht over de (belasting)centjes wil delen… Zo niet, wat kan een semi-autonome regio dan doen? De wetgeving van de centrale macht staat boven die van de autonome regio. Zulks is vaak ook al het geval met Europees recht, dat boven de nationale wetgeving staat. Afscheiden is daarop het enige antwoord, maar dat mag natuurlijk niet van de grondwet en…
      Het centrale gezag.
      Voorwaar, dan ontstaat er toch een Catalonië-situatie.
      Gelukkig voor ons mag Europa geen belasting heffen. Ze mag straks wel een monetair fonds in het leven roepen dat vast zelfstandig geld mag lenen en verdelen… Dat zijn natuurlijk geen Eurobonds die Europese schulden. Het is ook geen belastinginning. Toch staat de belastingbetaler in Europa borg voor deze gemeenschappelijke leningen. Mooi toch…
      Als de boel klapt kunnen we via onze belastingen toch mee betalen aan gemeenschappelijke schulden. Mooier kunnen we het niet maken.. Maar, het zijn geen Eurobonds en nee, Europa zelf mag geen belasting innen…
      We zijn toch niet gek?

      • @Redactie,
        Wat het laatste betreft is dit typies een voorbeeld van de-transparantie. Je mag geen belastingheffen dus besteedt je dat uit – herendienst – aan nationale staten. Die mogen dat – vanuit politieke redenen – niet als belastingheffing benoemen noch uitvoeren dus maken we er borgstelling van.
        Dat wel zo handig want dat valt ook niet ten laste van s’lands begroting, dus wat financieel (nog) niet is zie je niet (borg is immers gericht op de toekomst – dan betaal je ‘eventueel’ pas).
        Toch moet het geld er wel in het nu-tijdperk zijn.
        Dan tuig je een Europees Fonds op dat obligaties in de markt zet ‘geborgd’ door alle Europese belastingsbetalers. Europees geleend belastingsgeld, zonder dat Europa belastingen heft!
        Subliem.
        En het zijn ook geen Eurobonds, inderdaad.
        Politiek ontloop je zo wel de situaties als in Spanje en Italie. Die hebben een transparante belastinginning- en financieringstructuur. De complexe de-transparante Europese manier van ‘belasten’ is slimmer, sluwer en in deze (grond)wettelijke nationale situaties zoals in Spanje en Italië juridisch ongrijpbaarder. Onzichtbaar vooral. De-transparantie heeft zo gezien zeker zijn voordelen.
        @Redactie, wellicht een zienswijze om nog een leuk artikel aan te wijden?
        Indien u wilt, gaat u gang.
        Groet, Ronaldo Haasnoot

    5. Beste Peter,
      Steengoed artikel van jou. Compliment!!
      Visie en onderbouwing, kan ik waarderen.
      Bert.

    6. ”Italië mag sinds 1500 jaar een natiestaat zijn”
      Pas sinds het eind van de 19e eeuw is Italie een geheel.

      • Ik heb ik 2011 het 150 (i.p.v. 1500, een nul teveel bij de schrijver) jarig bestaan van de Italiaanse staat mogen meebeleven.

        • Je hebt gelijk Piet,
          Maar of de Noord-Italianen daar nu zo
          blij mee zijn, vraagt ieder zich af. Jij kent
          het land goed, geloof ik. Laat daar je licht
          eens over schijnen. Ik zie met zeer veel
          interesse jouw reactie tegemoet.
          Bert

          • Een Italiaan houdt niet van zijn centrale regering. Dat is voor een groot deel te verklaren uit het ontstaan in 1861 van de Italiaanse staat uit een groot aantal kleinere rijkjes. Dat zelfstandige verleden speelt, vaak onbewust, nog steeds een rol en uit zich o.m. in belastingdiscipline, gehoorzaamheid aan regelgeving, vertrouwen in de overheden, etc.

    Comments are closed.